Powiedziałam teściowi, kto zjadł jego kiełbasę, a wtedy mój mąż nagle przestał patrzeć mi w oczy

— Dwa plasterki zjadł Sawa — powiedziałam, patrząc na teścia. — Resztę zjadł Stas. Widziałam go w nocy przy otwartej lodówce.

W kuchni zrobiło się tak cicho, że usłyszałam kapanie kranu. Sawa siedział na krześle, z kromką chleba w dłoni, a jego mały samochodzik zatrzymał się przy solniczce. Giennadij Pawłowicz trzymał nóż nad deską. Ostrze drżało mu przy piątym plasterku.

— Kłamiesz — powiedział Stas.

Stał przy zlewie w roboczej koszulce, z włosami przyklejonymi do czoła. Na jego nadgarstku wisiał klucz francuski, choć od dwóch tygodni nie miał pracy.

— Sam mówiłeś wczoraj, że jesteś głodny.

— To nie znaczy, że zjadłem kiełbasę ojca.

— A czyją? — zapytałam.

Giennadij Pawłowicz uderzył nożem w deskę.

— Właśnie o to chodzi. W tym domu każdy bierze, ale kiedy trzeba dołożyć, wszyscy nagle są biedni. Kolacja na moją emeryturę, prąd na moją emeryturę, a wnuk nawet kiełbasy nie może ruszyć.

Sawa opuścił głowę. Serce ścisnęło mi się tak mocno, że przez chwilę nie mogłam oddychać.

— Dziadku, ja mogę oddać — szepnął.

— Ty nie masz z czego — odpowiedziałam. — I nie masz za co przepraszać.

Teść odsunął talerz.

— Oczywiście. Zawsze go bronisz. A mnie przedstawiasz jako skąpca we własnym mieszkaniu.

— Nikt pana tak nie przedstawia. Proszę tylko przestać liczyć jedzenie dziecku.

— Dziecku? To dziecko ma matkę. Niech matka kupuje.

Stas spojrzał na mnie z irytacją.

— Olesia, odpuść. To tylko kilka plasterków.

— Dla ciebie wszystko jest tylko czymś. Kiełbasa, rachunki, czynsz, twoja praca. Tylko ja mam pamiętać o całym domu.

Wstałam i zabrałam talerz Sawy. Na jego brzegu została tłusta smuga po kiełbasie. Wytarłam ją serwetką, choć wiedziałam, że nie muszę. Po prostu chciałam zająć czymś ręce.

O siedemnastej trzydzieści poszłam do łazienki rozwiesić pranie. Na pralce leżała koperta z rachunkiem za energię. Obok, pod ręcznikiem, znalazłam drugą kartkę. Była złożona na pół i opatrzona odręcznym napisem: „Do podpisania w poniedziałek”.

Nie chciałam zaglądać. Naprawdę.

Ale kiedy podniosłam papier, zobaczyłam słowa „umowa przedwstępna sprzedaży lokalu” i adres naszego mieszkania.

Woda z pralki szumiała za moimi plecami. Przeczytałam nazwisko właściciela, cenę i termin opuszczenia lokalu. Termin przypadał za trzy tygodnie.

O dziewiętnastej siedzieliśmy w pokoju. Sawa rysował ciężarówkę na odwrocie starego rachunku, Stas przewijał telefon, a Giennadij Pawłowicz oglądał wiadomości.

— Co to jest? — zapytałam, kładąc kartkę na stole.

Stas natychmiast odłożył telefon.

— Gdzie to znalazłaś?

— W łazience. Pytam, co to jest.

Teść wyłączył telewizor. Jego palec zatrzymał się na pilocie.

— Nie twoja sprawa.

— Mieszkam tu z dzieckiem. Jeśli ktoś sprzeda mieszkanie, to jest moja sprawa.

— Nikt niczego nie sprzedaje — powiedział Stas.

— W takim razie dlaczego na tej umowie jest podpis właściciela?

Stas spojrzał na ojca. To trwało zaledwie sekundę, ale wystarczyło. Zobaczyłam w jego twarzy nie zaskoczenie, tylko strach.

— Jutro porozmawiamy — powiedział Giennadij Pawłowicz.

— Nie. Porozmawiamy teraz.

Teść powoli wstał, wyjął z kredensu czarną teczkę i położył ją na stole. Sawa przestał rysować. Zamek teczki zgrzytnął, a ręka Giennadija Pawłowicza sięgnęła do środka…

CZĘŚĆ 2

…jego palce dotknęły papierów, lecz zamiast je wyjąć, zatrzymały się na zamku.

— Najpierw odprowadź dziecko do pokoju — powiedział.

— Sawa zostaje ze mną.

— Dzieci nie muszą słuchać rozmów dorosłych.

— Dorośli nie powinni planować wyrzucenia dziecka z mieszkania.

Stas poderwał się z krzesła.

— Przestań tak mówić. Nikt cię nie wyrzuca.

— Na dokumencie jest termin wyprowadzki.

— To jeszcze nic nie znaczy.

— Dla ciebie może nie. Dla mnie oznacza, że mam trzy tygodnie na znalezienie dachu nad głową.

Sawa objął swoją ciężarówkę obiema rękami. Plastikowe koła drapały o blat, kiedy nerwowo nią poruszał.

Giennadij Pawłowicz westchnął, jakbyśmy wszyscy zmuszali go do tłumaczenia rzeczy oczywistych.

— Mieszkanie jest moje. Mogę z nim zrobić, co chcę.

— A my?

— Wy jesteście rodziną. Rodzina umie sobie poradzić.

Poczułam, jak policzki zaczynają mi płonąć. Przez pięć lat gotowałam, sprzątałam, pilnowałam rachunków i znosiłam uwagi o każdym bochenku chleba. Wmawiałam sobie, że to tymczasowe, bo Stas znajdzie lepszą pracę, a Sawa podrośnie. Tymczasem mieszkanie, które miało być przystankiem, stało się klatką.

— Komu je sprzedajesz? — zapytałam.

— Człowiekowi, który zapłaci gotówką.

— Po co?

— Żeby spłacić zobowiązania.

Stas odwrócił głowę.

— Jakie zobowiązania?

Teść spojrzał na niego ostro.

— Twoje, między innymi.

W pokoju zatrzeszczał kaloryfer. Sawa zaczął płakać bezgłośnie, a ja położyłam mu dłoń na ramieniu.

— Jakie jego zobowiązania? — powtórzyłam.

— Nie mieszaj się w sprawy finansowe.

— Od dziś będę się mieszać we wszystko, co dotyczy mojego syna.

Wstałam i poszłam do przedpokoju po kurtkę. W kieszeni znalazłam mały notes w czerwonej okładce. Nosiłam go od miesięcy i zapisywałam w nim każdą złotówkę wydaną na jedzenie, środki czystości, lekarstwa i rachunki. Nie dlatego, że chciałam robić awanturę. Bałam się tylko, że kiedyś ktoś powie, że niczego nie dokładałam.

O dwudziestej piętnaście zadzwoniłam do Tamary, sąsiadki z drugiego piętra. Wiedziała o wszystkim, co działo się w naszym bloku, ale nigdy nie pytała wprost.

— Tamaro, czy widziała pani dziś kogoś u Giennadija Pawłowicza?

— Widziałam mężczyznę z teczką. Przyszedł po południu.

— Mówił, po co?

— Myślałam, że to syn albo urzędnik. Ale potem Giennadij pokazał mu piwnicę.

— Czy słyszała pani coś jeszcze?

Po drugiej stronie zapadła cisza.

— Olesiu, nie chcę się wtrącać.

— Jeśli chodzi o moje dziecko, to już nie jest wtrącanie się.

Tamara zniżyła głos.

— Ten człowiek powiedział: „Po podpisaniu lokatorzy mają zniknąć przed końcem miesiąca”.

Zamknęłam oczy. Widziałam przed sobą łóżko Sawy, jego pudełko z samochodami i mokre rękawiczki suszące się na kaloryferze. Wszystko mogło zniknąć jednym podpisem.

O dwudziestej drugiej usłyszałam szuranie w kuchni. Stas stał przy lodówce, trzymając w ręce rachunek za prąd.

— Wiedziałeś o sprzedaży? — zapytałam.

Nie odpowiedział.

— Od kiedy?

— Od kilku dni.

— I nic mi nie powiedziałeś?

— Ojciec obiecał, że po sprzedaży spłaci moje długi i da mi pieniądze na warsztat.

— A gdzie mieliśmy zamieszkać?

Stas zacisnął szczękę.

— Miałem coś znaleźć.

— Kiedy? Po podpisaniu czy po wyrzuceniu nas na chodnik?

— Nie przesadzaj.

Wtedy zauważyłam, że w jego telefonie otwarta była wiadomość. Nadawcą był Giennadij Pawłowicz. Jedno zdanie wystarczyło, żebym poczuła lodowaty ucisk w żołądku: „Jutro przyjdzie notariusz. Dopilnuj, żeby Olesia nie robiła scen”.

Zanim Stas zdążył schować telefon, zrobiłam zdjęcie ekranu własnym aparatem. A potem otworzyłam czerwony notes i położyłam go na stole…

CZĘŚĆ 3

…na pierwszej stronie widniała data sprzed czterech lat, a pod nią dokładna lista wydatków.

— Co to ma udowodnić? — zapytał Stas.

— Zobaczymy.

O szóstej czterdzieści rano siedzieliśmy w kuchni. Za oknem przejechała śmieciarka, zostawiając po sobie metaliczny huk. Sawa spał jeszcze w pokoju, przytulony do swojej ciężarówki.

Giennadij Pawłowicz wszedł z teczką pod pachą.

— Notariusz będzie o dziewiątej.

— Nie będzie — powiedziałam.

— Nie masz nic do powiedzenia.

— Mam. I mam dokumenty.

Wyjęłam z notesu kartki z rachunkami. Potem położyłam na stole wydruki z banku, które znalazłam poprzedniego wieczoru w szufladzie pod ręcznikami. Od miesięcy pomagałam teściowi opłacać rachunki przez internet. Dzięki temu miałam dostęp do historii jego konta.

Stas pochylił się nad pierwszym wydrukiem.

— Co to jest?

— Wpływy z wynajmu garażu przy ulicy Brzozowej. Co miesiąc tysiąc dwieście złotych.

Giennadij Pawłowicz pobladł.

— To nie twoje konto.

— Nie. Ale to twoje pieniądze, tato — powiedział Stas.

Położyłam kolejną kartkę.

— Wpływy z małego mieszkania po siostrze. Dwa tysiące osiemset miesięcznie. I jeszcze emerytura. Przez ostatnie osiem miesięcy mówił pan, że nie stać pana na jedzenie, choć miał pan ponad sześć tysięcy złotych miesięcznie.

— Wynajem kosztuje. Podatki, naprawy…

— Naprawa dachu kosztowała sześćset złotych. Reszta znikała w przelewach na konto Stasa.

Mąż spojrzał na ojca.

— Powiedziałeś, że pożyczyłeś mi tylko raz.

Giennadij zaczął przeglądać papiery. Na jego palcu błyszczał sygnet, którym zawsze stukał w blat, kiedy wydawał polecenia.

— Pomagałem synowi.

— A potem kazałeś mu podpisać potwierdzenia długu — odpowiedziałam. — Każda „pomoc” była pożyczką. Łącznie trzydzieści osiem tysięcy.

— Skąd to masz?

— Z kopii, które sam zostawiłeś w drukarce.

W drzwiach pojawiła się Tamara. Trzymała pod pachą płócienną torbę i wyglądała, jakby całą noc walczyła ze sobą.

— Przepraszam, że przychodzę bez zapowiedzi — powiedziała. — Ale muszę coś powiedzieć.

Giennadij Pawłowicz podniósł głowę.

— To nie jest pani mieszkanie.

— Nie. Ale słyszałam wczoraj, jak mówił pan temu mężczyźnie, że po sprzedaży zostawi pan syna bez pieniędzy, bo wtedy Olesia odejdzie i przestanie kontrolować rachunki.

Stas cofnął się o krok.

— Tato, powiedziałeś mu to?

Teść chwycił teczkę.

— Chciałem odzyskać spokój. Ona od miesięcy robi z tego domu biuro rachunkowe.

— Nie. Chciałeś, żebym została darmową opiekunką i nie pytała, dokąd idą pieniądze — odpowiedziałam.

Nagle z przedpokoju dobiegł dźwięk domofonu. Ktoś nacisnął przycisk długo, nerwowo.

Giennadij Pawłowicz zerknął na zegarek.

— To notariusz.

— Nie — powiedziałam. — To człowiek, który chce kupić mieszkanie. A ja mam dla niego wiadomość.

Wyjęłam z torebki kopię umowy i odwróciłam ją na drugą stronę. Tamara przyniosła ją rano z administracji. Podpis Giennadija Pawłowicza znajdował się pod oświadczeniem, że lokal jest wolny od lokatorów i nikt nie ma w nim praw do zamieszkania.

Stas zacisnął dłonie.

— Skłamałeś w umowie.

— To się da wyjaśnić.

— Nie przede mną — powiedziałam. — Za godzinę zabieram Sawę i wychodzę.

Wtedy mój telefon zawibrował. Dzwoniła właścicielka mieszkania, które oglądałam tydzień wcześniej.

— Pani Olesiu — usłyszałam — muszę uprzedzić, że mężczyzna o nazwisku Stas Pawłowicz właśnie próbował odebrać klucze do lokalu. Powiedział, że działa w pani imieniu.

Spojrzałam na męża. On jeszcze nie wiedział, że mieszkanie, do którego chciał nas wysłać, miało być początkiem jego planu…