CZĘŚĆ 4
Bo jeśli on sam jej nie pokaże, zrobi to ktoś inny — powiedziała Elżbieta.
Wzięłam telefon z jej dłoni.
Wiadomość była krótka. Bank przypominał o zaległej racie kredytu zabezpieczonego naszym wspólnym rachunkiem. Następnego dnia miał zostać pobrany przelew w wysokości czterdziestu tysięcy złotych.
Nie na konto Elżbiety.
Na konto firmy, której nazwy nigdy wcześniej nie widziałam.
— Co to jest? — spytałam.
Wadim stał przy kredensie. Z jego twarzy odpłynęła cała krew.
— To chwilowe.
— Pytam, co to jest.
Elżbieta usiadła ciężko na krześle. Bursztynowe oczko jej bransoletki uderzyło o blat i wydało suchy, pusty dźwięk.
— Powiedz jej — szepnęła.
— Nie muszę niczego mówić.
— Musisz — odpowiedziałam. — Bo właśnie dowiedziałam się, że wspólny rachunek ma być obciążony kolejną kwotą.
Wadim przetarł twarz.
— Pożyczyłem pieniądze.
— Od kogo?
— Od ludzi, którzy nie lubią czekać.
— Na co?
Milczał.
Elżbieta zacisnęła dłonie na torebce.
— Na zakłady — powiedziała.
Słowo spadło między nas ciężko, jak metalowy przedmiot na podłogę.
Patrzyłam na męża i przypominałam sobie wszystkie jego wyjaśnienia. Nadgodziny, które rzekomo opóźniała firma. Paliwo, za które brał ode mnie gotówkę. Naprawę skrzyni biegów, po której samochód ani razu nie trafił do warsztatu. Każdą noc, kiedy mówił, że jest zmęczony, a ja siedziałam przy komputerze, spłacając zobowiązania jego matki.
— Ile? — zapytałam.
— Nie wiem.
— Nie pytam o to, ile zostało. Pytam, ile przegrałeś.
— Około stu trzydziestu tysięcy.
Usiadłam, bo kolana przestały mnie utrzymywać.
— Około?
— Nie prowadziłem rachunków.
— Ja prowadziłam. Za wszystkich.
Wadim zrobił krok w moją stronę.
— Irena, chciałem to odzyskać. Jeszcze jeden zakład i wyszedłbym na prostą.
— Dlatego wysłałeś czterdzieści tysięcy matce?
— Ludzie, którym byłem winien pieniądze, zaczęli przychodzić pod jej dom. Musiałem ich uspokoić.
Elżbieta zamknęła oczy.
— Kłamał. Przelał pieniądze na moje konto, żebym wypłaciła je gotówką. Bałam się, że zrobią mu krzywdę.
— I dałaś mu je? — zapytałam.
— Tak.
— Nawet po tym, jak przez rok spłacałam twoje długi?
— Nie wiedziałam, że on nadal gra.
Wadim oparł dłonie o stół.
— Nie chciałem cię skrzywdzić.
— Skrzywdziłeś mnie nie wtedy, kiedy przegrałeś pieniądze. Zrobiłeś to wtedy, kiedy patrzyłeś mi w oczy i mówiłeś, że moi rodzice są obcymi ludźmi.
Na chwilę nikt się nie odezwał.
Potem wyjęłam telefon i zadzwoniłam do banku.
Konsultantka potwierdziła, że mogę zablokować obciążenie wspólnego rachunku, ale ponieważ kredyt podpisaliśmy oboje, bank będzie żądał wyjaśnień od każdego z nas. Zapytała, czy podejrzewam nieuprawnione operacje.
Spojrzałam na Wadima.
— Podejrzewam świadome ukrywanie zobowiązań — odpowiedziałam.
On zaczął chodzić po kuchni.
— Nie rób tego. Jeśli zablokujesz konto, oni przyjdą tutaj.
— Jutro rano jadę po kocioł dla rodziców. Ty pojedziesz ze mną albo zostaniesz sam ze swoimi wierzycielami.
— Nie możesz mnie tak zostawić.
— Nie zostawiam cię. Przestaję zasłaniać twoje długi własną pracą.
Elżbieta zdjęła z ręki bursztynową bransoletkę i położyła ją na stole.
— Sprzedam ją — powiedziała.
Wadim odwrócił głowę.
— Mamo, nie.
— Kupiłam ją za pieniądze, które miały pójść na spłatę twojej pierwszej pożyczki. Myślałam, że pomagam rodzinie. A pomagałam ci kłamać.
Bransoletka była warta może kilka tysięcy. Nie rozwiązywała problemu, ale po raz pierwszy tego wieczoru ktoś z jego rodziny zaproponował coś własnego, a nie moje pieniądze.
Następnego ranka pojechaliśmy do banku. Wadim podpisał oświadczenie o swoich zobowiązaniach. Nie zgodziłam się na kolejny kredyt ani na użycie domu moich rodziców jako zabezpieczenia. Rozdzieliliśmy rachunki, a pracownik banku potwierdził, że przelew z poprzedniego dnia można było jeszcze cofnąć.
Czterdzieści tysięcy wróciło na wspólne konto.
Zapłaciłam z niego za kocioł, bo pieniądze były także moje. Potem przelałam na osobny rachunek każdą złotówkę, którą przez rok zarobiłam na dodatkowych zleceniach. Nie dlatego, żeby ukarać Wadima. Dlatego, że po raz pierwszy policzyłam własną pracę jako coś, co naprawdę należy do mnie.
Montaż rozpoczął się dwa dni później. Stałam w domu rodziców przy otwartej piwnicy, kiedy technik dokręcał ostatnie połączenie. Tata trzymał w ręku akt zakupu, a mama gotowała herbatę na elektrycznej kuchence.
— Wadim nie przyjechał? — zapytał ojciec.
— Nie.
— Może powinien?
— Nie wiem.
Wiedziałam natomiast, że nie zamierzam już udawać, iż małżeństwo polega na tym, że jedna osoba płaci, a druga decyduje, komu wolno być rodziną.
Wieczorem Wadim przyjechał sam. Stał na podwórzu bez drogich wędek, bez pewności siebie i bez opowieści o tym, że wszystko zaraz naprawi.
— Przyniosłem dokumenty — powiedział.
— Jakie?
— Listę wszystkich długów. I umowę z poradnią, która pomaga ludziom wyjść z uzależnienia od hazardu.
Nie wyciągnął rąk, żeby mnie dotknąć. Położył papiery na masce samochodu mojego ojca.
— Nie proszę cię o pieniądze — powiedział. — Chcę, żebyś wiedziała, co robię.
— To dopiero początek.
— Wiem.
— I nie wrócisz do mieszkania, dopóki nie spłacisz własnych zobowiązań i nie pokażesz mi wszystkich rachunków.
— Wiem.
— Nie będę już brała dodatkowych zleceń, żeby ratować twoją matkę.
— Wiem.
Tym razem nie brzmiało to jak przysięga. Brzmiało jak pierwsza rzecz, której nie próbował ze mną negocjować.
Elżbieta przyszła następnego dnia. Przyniosła pudełko po herbacie, a w nim potwierdzenie sprzedaży bransoletki oraz kopertę z pieniędzmi.
— To nie pokryje wszystkiego — powiedziała. — Ale jest moje.
— Nie musisz mi tego dawać.
— Muszę. Przez rok patrzyłam, jak płacisz za moje błędy, i udawałam, że samo „dziękuję” wystarczy. Nie wystarczyło.
Wzięłam kopertę dopiero wtedy, gdy zgodziła się, by pieniądze poszły na rachunek rodziców za ogrzewanie.
Trzy tygodnie później spotkałam się z Wadimem w poradni. W poczekalni pachniało kawą i środkiem do mycia podłóg. Na jego kolanach leżał segregator z wydrukowanymi wyciągami.
— Mogę usiąść obok? — zapytał.
Spojrzałam na jego dłonie. Nie drżały tak jak dawniej, kiedy prosił mnie o kolejną wpłatę.
— Możesz.
Usiadł, ale nie próbował mnie objąć.
— Terapeutka powiedziała, że będę musiał oddać ci każdą złotówkę — powiedział.
— Nie chodzi tylko o pieniądze.
— Wiem.
— Chodzi o to, że kiedy tata oddał nam oszczędności na samochód, uznałeś ten gest za coś oczywistego. Kiedy ja pracowałam po nocach, uznałeś to za obowiązek. A kiedy twoja matka potrzebowała pomocy, nazywałeś ją rodziną.
Wadim przełknął ślinę.
— Bałem się, że jeśli powiem prawdę, odejdziesz.
— Prawda nie zabrała mi małżeństwa. Zabrały je twoje decyzje.
Przez kilka minut przeglądaliśmy razem tabelę spłat. Była długa i niewygodna. Nie obiecywała szybkiego końca. Nie było w niej cudownego rozwiązania.
Była za to pierwszą rzeczą, którą Wadim położył przede mną bez ukrywania żadnej rubryki.
Kiedy wychodziliśmy, zadzwonił tata. Powiedział, że nowy kocioł działa, a w domu jest dwadzieścia jeden stopni. Słyszałam w słuchawce równy szum urządzenia.
— Przyjedźcie w niedzielę — powiedział. — Mama zrobi zupę.
Spojrzałam na Wadima.
— Przyjedziemy — odpowiedziałam. — Ale tym razem rachunki za zakupy dzielimy po równo.
Tata roześmiał się tak głośno, że usłyszał go cały korytarz poradni.
A kiedy odłożyłam telefon, Wadim wskazał na segregator.
— Mam zacząć od długu wobec twojego ojca?
— Nie — powiedziałam. — Zacznij od tej kartki.
Podałam mu rachunek za pierwszy nocny dyżur, który wzięłam, żeby spłacić jego matkę.
Na dole, pod kwotą i datą, dopisałam jedno zdanie: „Tego nie wolno już nazywać pomocą”.
Przegapiłeś początek?
