CZĘŚĆ 4
To nie są wszystkie pieniądze, które zniknęły z kasy.
Przeczytałam tę wiadomość na chodniku przed bankiem, a deszcz spływał po ekranie telefonu jak cienkie, drżące kreski.
— Co napisał? — zapytał Pasza.
Nie podałam mu od razu telefonu.
— Kierownik chce porozmawiać ze mną o twoich długach.
Pasza zamknął oczy.
Zinaida nadal stała przy słupie. Woda z jej parasola kapała na buty, a granatowa teczka przyciskała jej płaszcz do brzucha.
— To nie ma nic wspólnego z warsztatem — powiedziała.
— Właśnie dlatego kierownik chce rozmawiać ze mną — odparłam.
— Lena, nie mieszaj w to obcych ludzi.
— Pani mieszała obcych ludzi w moje konto i moje mieszkanie.
Pasza spojrzał na matkę.
— Mamo, co zrobiłaś w warsztacie?
— Nic, czego nie robi się dla rodziny.
To zdanie zawisło między nami jak ciężka zasłona.
W poniedziałek o siódmej czterdzieści pięć weszłam do biura kierownika warsztatu. Na ścianie wisiały kalendarze z samochodami, a z hali dochodził zapach oleju i rozgrzanej gumy. Pan Andrzej, kierownik, miał dłonie poplamione smarem, choć siedział przy biurku.
Pasza usiadł obok mnie. Zinaida została na korytarzu.
— Nie prosiłem pani, żeby ją pani przyprowadzała — powiedział Andrzej.
— Sama przyszła — odparłam.
Położył przed nami zeszyt w twardej, pomarańczowej okładce.
— Przez ostatnie osiem miesięcy z kasy warsztatu znikały pieniądze. Niewielkie kwoty. Czasem sześćset złotych, czasem dwa tysiące. Pasza wpisywał je jako zwroty klientom albo części kupione za gotówkę.
Pasza pobladł.
— To były zaliczki.
— Na początku. Potem pieniądze szły do osoby prywatnej.
Andrzej otworzył zeszyt. Przy każdej pozycji widniał podpis Paszy, data i numer telefonu odbiorcy. Ten sam numer powtarzał się przy większości wpisów.
Należał do Zinaidy.
— Oddawałem jej pieniądze — powiedział Pasza.
— Wiem. Ale ona nie była pracownikiem warsztatu, nie kupowała części i nie zwracała klientom zaliczek. Kiedy zacząłem pytać, Pasza obiecał uregulować wszystko z pożyczki zabezpieczonej na mieszkaniu żony.
Poczułam, jak palce zaciskają mi się na pasku torebki.
— Wiedziałeś, że chodzi o moje mieszkanie? — zapytałam.
— Myślałem, że podpiszesz zgodę, gdy usłyszysz całą historię.
— Jaką historię?
Pasza potarł twarz.
— Matka mówiła, że kupiła kiedyś działkę na moje nazwisko. Że sprzeda ją i odzyska pieniądze. Potrzebowała tylko czasu. Powiedziała, że jeśli weźmiemy pożyczkę, wszystko odda.
Andrzej oparł dłonie na biurku.
— Działki nie ma. Została sprzedana cztery lata temu.
Pasza odwrócił się do drzwi.
— Mamo!
Zinaida weszła do środka. Jej parasol ociekał wodą na gumową wycieraczkę.
— Nie chciałam, żebyś się dowiedział w ten sposób.
— W jaki sposób miałem się dowiedzieć? Gdyby Lena podpisała dokument?
— Chciałam kupić ci lokal. Warsztat, który mógłbyś prowadzić sam.
— Za pieniądze z jej mieszkania?
— Za pieniądze, które powinny być twoje!
— Nigdy nie były moje — odpowiedział. — I nigdy nie były twoje.
Zinaida zamilkła. Nie dlatego, że nie miała argumentu. Tym razem zrozumiała, że każdy następny odsłoni kolejną rzecz, którą ukrywała.
Pan Andrzej podał Paszy kopię umowy.
— Nie zgłoszę sprawy, jeśli do piątku oddasz brakującą kwotę i podpiszesz ugodę. Sam będziesz spłacał zadłużenie. Jeśli nie, sprawa trafi do właściciela warsztatu.
— Ile? — zapytałam.
— Trzydzieści osiem tysięcy sześćset.
Pasza opuścił głowę.
— Mam samochód.
— Samochód nie wystarczy — powiedziałam.
— Sprzedam go. Wezmę dodatkowe zmiany. Oddam wszystko.
Patrzyłam na jego ręce. Pod paznokciami wciąż miał czarne ślady smaru. Te ręce przez lata naprawiały cudze samochody, a potem podpisywały dokumenty, których nawet nie przeczytał.
— Nie będę spłacać twojego długu — powiedziałam. — Ale pomogę ci przygotować uczciwy plan, jeśli przestaniesz kłamać.
Pasza skinął głową.
Zinaida roześmiała się krótko, bez radości.
— Po wszystkim, co dla ciebie zrobiłam, wybierasz ją?
Pasza odwrócił się do matki.
— Nie wybieram między wami. Wybieram prawdę o tym, co zrobiłem.
To zdanie kosztowało go więcej niż sprzedaż samochodu.
Po południu wróciliśmy do mieszkania. Na stole nadal leżał mały mosiężny klucz, który wypadł mu z kieszeni w sobotę. Okazało się, że otwiera szafkę w warsztacie, gdzie trzymał kopie przelewów i podpisanych pokwitowań. Przez kilka dni układałam je chronologicznie, razem z wyciągami i rachunkami. Nie po to, by go upokorzyć. Po to, by żadna wersja wydarzeń nie mogła już zostać zmieniona jednym zdaniem.
We wtorek Pasza sprzedał samochód. Pieniądze wystarczyły na pierwszą spłatę wobec warsztatu. Resztę zobowiązał się oddawać z każdej pensji, zanim wyda choć złotówkę na cokolwiek innego.
Zinaida nie dostała dostępu do żadnego konta. Bank usunął wniosek, zablokował próbę wykorzystania mojego podpisu i przekazał dokumenty do wewnętrznego postępowania. Nie musiałam wnosić sprawy dalej, bo pani Marta przygotowała pisemne potwierdzenie, że mój podpis został użyty bez zgody, a pan Roman podpisał własne zeznanie jako świadek.
Najtrudniejsza rozmowa odbyła się jednak nie w banku ani w warsztacie.
Była w naszej kuchni, w środę wieczorem. Na stole leżał arkusz papieru z trzema kolumnami: „dług”, „spłata”, „konsekwencja”. Pasza patrzył na niego tak, jak wcześniej patrzył na granatową teczkę matki.
— Chcesz, żebym się wyprowadził? — zapytał.
— Chcę, żebyś przez jakiś czas mieszkał gdzie indziej.
— To koniec?
Przesunęłam palcem po kartce.
— Nie wiem. Wiem tylko, że nie mogę mieszkać z człowiekiem, który pozwolił komuś obcemu planować zastawienie mojego mieszkania.
— Ona nie była obca.
— Dla ciebie może nie. Dla mnie stała się obca w chwili, gdy zaczęła przeliczać moje życie na raty.
Pasza długo milczał, ale tym razem nie uciekał wzrokiem.
— Kochałem cię i jednocześnie wstydziłem się, że zarabiam mniej. Matka powiedziała, że jeśli nie przyniosę do domu większych pieniędzy, zawsze będę twoim lokatorem. Uwierzylem jej, bo sam tak o sobie myślałem.
— A potem ukradłeś z warsztatu.
— Tak.
— I podałeś jej moje dokumenty.
— Tak.
— I pozwoliłeś jej uwierzyć, że podpiszesz za mnie.
— Tak.
Jedno słowo za każdym razem spadało na stół ciężej od poprzedniego.
— Nie potrzebowałam męża, który zarabia tyle co ja — powiedziałam. — Potrzebowałam męża, który nie sprzeda mojego bezpieczeństwa, żeby poczuć się większy.
Pasza otarł twarz.
— Czy mogę coś zrobić?
— Możesz przestać prosić o łatwe wybaczenie.
Następnego ranka spakował dwie torby i zamieszkał u kolegi z warsztatu. Nie zabrał niczego, co kupiłam z własnej pensji. Zinaida przyszła po niego po południu, ale zatrzymała się na klatce schodowej, kiedy zobaczyła na stole kopię dokumentu z banku.
— Lena, on popełnił błąd — powiedziała.
— Popełnił wiele decyzji.
— To mój syn.
— Właśnie dlatego powinna mu pani pozwolić ponieść ich ciężar.
Przycisnęła granatową teczkę do piersi.
— On bez mnie sobie nie poradzi.
— Poradzi sobie, jeśli przestanie pani robić to za niego.
Nie odpowiedziała. Zostawiła teczkę na krześle i zeszła na dół.
W środku znalazłam nie kolejne dokumenty, lecz mały notes w kratkę. Na pierwszej stronie Zinaida rozpisała plan: „mieszkanie Leny”, „kredyt”, „lokal dla Paszy”, „spłata wobec matki”. Przy ostatniej pozycji widniała suma większa niż wszystkie przelewy, które dotąd znalazłam.
Pokazałam notes Paszy.
— To był jej prawdziwy plan — powiedziałam.
Przeczytał każdą linijkę. Potem wyjął z kieszeni telefon i zadzwonił do matki.
— Nie przychodź już do Leny — powiedział.
Słuchał przez chwilę.
— Nie, nie dlatego, że ona cię nastawiła. Dlatego, że znalazłem wszystkie pokwitowania.
Znów słuchał.
— Nie oddam ci pieniędzy, których nie mam. Oddam je warsztatowi. A to, co ci dałem, uznaj za cenę własnej głupoty.
Rozłączył się i położył telefon ekranem do dołu.
Dwa tygodnie później spotkaliśmy się w oddziale banku, żeby podpisać rozdzielenie finansów. Nie było tam kwiatów, przeprosin ani obietnic bez pokrycia. Tylko dokumenty, dwa długopisy i pani Marta, która dokładnie czytała każdą stronę.
Pasza przyniósł dowód pierwszej spłaty i zaświadczenie z warsztatu.
— Chciałem, żebyś zobaczyła — powiedział.
— Zobaczyłam.
— To wystarczy?
— Nie. Ale jest prawdziwe.
Kiedy wychodziliśmy, wyjął z kieszeni mosiężny klucz.
— Znalazłem go w torbie. Otwiera szafkę z resztą papierów. Oddam go Andrzejowi.
— Dobrze.
Zrobił kilka kroków, po czym odwrócił się.
— Leno, jeśli kiedyś zapytasz, czy żałuję…
— Nie pytam.
Skinął głową i poszedł w stronę warsztatu, trzymając klucz między palcami jak coś, czego nie wolno już nikomu powierzyć.
Tego samego dnia wróciłam do kuchni i schowałam granatową teczkę do szuflady z dokumentami. Nie była już tajemnicą ani groźbą. Stała się dowodem na to, jak blisko byliśmy utraty wszystkiego przez cudzy plan i własne milczenie.
Na jej okładce przykleiłam białą kartkę.
Napisałam tylko: „Nigdy więcej podpisów za mnie”.
A potem odłożyłam pióro dokładnie obok rachunku za pierwszą spłatę Paszy.
Przegapiłeś początek?
