CZĘŚĆ 4
— Nową umowę finansową? — powtórzyła Anna.
Teresa nie odsunęła telefonu od ucha.
— Tak. Bez dostępu do wspólnego konta. Bez oświadczenia, że małżeństwo nie istnieje. I bez podpisu Michała.
Anna usiadła, jakby ktoś nagle wyjął z niej wszystkie kości. Teczka Teresy zsunęła się na podłogę, a kartki rozsypały się pod szafką z butami.
— Nie możesz tego zrobić — powiedziała Anna.
— Ja już niczego nie robię. Wyjaśniam im, co podpisałaś.
— Teresa, proszę.
— Prosiłaś mnie, żebym nie zadawała pytań, kiedy powiedziałaś, że twój mąż jest tylko formalnością. Teraz pytania zadają oni.
W przedpokoju było duszno. Grzejnik syczał, choć wrzesień jeszcze się nie skończył. Patrzyłem na umowę najmu i na własne nazwisko zapisane w rubryce płatnika. Nie czułem triumfu. Czułem zmęczenie, ciężkie i głębokie, takie, które nie znika po przespanej nocy.
Anna podniosła jedną kartkę.
— Chciałam, żebyś pojechał ze mną.
— Nie napisałaś tego.
— Bo wiedziałam, że odmówisz.
— Nie wiedziałaś. Założyłaś.
— Miałam sześć miesięcy, żeby sprawdzić, czy naprawdę chcę być artystką, a nie tylko żoną osoby, która potrafi czekać.
— I uznałaś, że najlepiej sprawdzić to za moje pieniądze.
— To nie miało tak wyglądać.
— A jak miało?
Anna podeszła do kuchennego blatu. Zatrzymała palce na pękniętej filiżance, tej samej, której ucho od dawna próbowała skleić przezroczystym klejem.
— Miałeś dalej pracować. Miałeś opłacać mieszkanie. Ja miałam pojechać, zrobić wystawę, wrócić. Potem może zdecydowalibyśmy, co dalej.
— „Zdecydowalibyśmy” oznaczało, że ty decydujesz, a ja ponoszę koszt.
— Nie chciałam cię zranić.
— Wiem. To jest najgorsze.
Teresa milczała przy drzwiach. Nie była sędzią, nie była wybawcą. Była osobą, która przyszła odebrać podpis i przypadkiem zobaczyła prawdę o całym mieszkaniu.
— Michał — powiedziała — mogę wyjść.
— Nie. Zostań.
Anna odwróciła się gwałtownie.
— Chcesz, żeby ktoś na to patrzył?
— Chcę, żeby tym razem nikt nie mógł powiedzieć, że coś źle zrozumiałem.
Wyjąłem telefon i otworzyłem wspólne konto. Ostatnia wypłata na rzecz firmy wynajmującej mieszkania była zaplanowana na poniedziałek. Kliknąłem anulowanie stałego przelewu.
Anna zrobiła krok w moją stronę.
— Nie rób tego.
— Nie będę finansował umowy, o której dowiedziałem się z cudzej koperty.
— To przekreśla całą moją szansę.
— Nie. Przekreśla plan, w którym moja zgoda nie była potrzebna.
Teresa podniosła głowę.
— Komitet pozwolił mi złożyć poprawiony wniosek do jutra do południa. Anna może opłacić pobyt sama, ale potrzebuje poręczenia od pracowni albo prywatnego sponsora.
Anna zaśmiała się krótko, bez radości.
— Skąd mam wziąć sponsora w jeden dzień?
— Tego nie wiem — odpowiedziała Teresa. — Wiem tylko, że Michał nim nie będzie.
Anna spojrzała na mnie. W jej twarzy mieszała się rozpacz i gniew.
— Czy tego właśnie chciałeś? Żebym straciła wszystko?
— Chciałem, żebyś wybrała swoje życie uczciwie.
— Łatwo ci mówić. Ty masz pracę, wypłatę, stabilność.
— A ty miałaś moje nazwisko, konto i pewność, że wrócę do pustego mieszkania, jeśli wyjedziesz.
— To nie znaczy, że cię nie kochałam.
Po raz pierwszy od wielu tygodni nie uciekłem od tego zdania ani nie próbowałem go naprawić.
— Można kogoś kochać i mimo to traktować go jak mebel — powiedziałem. — Problem w tym, że meble nie podpisują umów.
Anna zamknęła oczy. Kiedy je otworzyła, wyglądała starzej, niż wyglądała rano.
Teresa wyszła pół godziny później, zabierając poprawiony formularz i oryginalną umowę. Zostaliśmy sami, ale mieszkanie nie stało się przez to spokojniejsze. Każdy przedmiot wydawał się dowodem: dwa kubki, wspólny rachunek za prąd, kalendarz z czarnymi i niebieskimi kółkami.
— Co teraz? — zapytała Anna.
— Jutro rano przenoszę swoje wynagrodzenie na osobne konto. Opłaty za mieszkanie podzielimy do końca umowy. Potem zdecydujemy, czy chcemy się rozstać, czy próbować terapii.
— Ty już zdecydowałeś.
— Zdecydowałem, że nie będę za nas decydował sam.
Przez noc Anna nie pojechała do pracowni. O szóstej rano usłyszałem, jak przesuwa krzesła w kuchni. O siódmej Teresa przysłała wiadomość: komitet zgodził się rozpatrzyć jej poprawiony wniosek, jeśli dołączy własny plan finansowy i list poparcia od pracowni.
Anna przeczytała wiadomość kilka razy.
— Mogę to jeszcze uratować — powiedziała.
— Tak.
— Nie pomożesz mi?
— Mogę przeczytać dokument, jeśli chcesz. Nie podpiszę go za ciebie.
Usiadła naprzeciwko. Przez dwie godziny poprawiała budżet, wykreślała wspólne konto, dopisywała własne oszczędności i dodatkowe zlecenia. Kiedy brakowało jej pieniędzy, zadzwoniła do dwóch galerii, którym wcześniej nie chciała się narzucać. Za trzecim razem odebrała właścicielka małej pracowni w Salem i zaproponowała płatne zajęcia dla początkujących.
Anna odłożyła telefon.
— To wystarczy.
— Dobrze.
— Nie powiedziałeś „a nie mówiłem”.
— Bo nie o to chodzi.
Przed południem Teresa wróciła po dokumenty. Anna podała jej teczkę bez mojego nazwiska na żadnej stronie.
— Jeśli mnie przyjmą, wyjadę sama — powiedziała.
— Wiem — odpowiedziałem.
— A jeśli nie?
— Wtedy też będziesz musiała zdecydować, czego chcesz. Tylko już nie za mnie.
Anna spojrzała na dalie, które wciąż stały w szklanym słoiku na parapecie. Płatki zaczęły opadać, a ich ciemny kolor stał się prawie czarny.
— Kupiłeś je, bo pamiętałeś, co powiedziałam — odezwała się cicho.
— Tak.
— Ja nie pamiętałam, że ci o nich mówiłam.
— Wiem.
— Czy to wszystko, co robiłam? Zapominałam, a ty pamiętałeś?
Nie odpowiedziałem od razu.
— Nie. Ty też dużo robiłaś. Tylko uznałaś, że moje ustępstwa są naturalne, a twoje wybory wyjątkowe.
Anna spuściła wzrok.
— Nie wiem, czy umiem być z kimś inaczej.
— Ja też już nie umiem być z tobą tak jak wcześniej.
Ta odpowiedź zabolała ją. Widziałem to. Zabolała również mnie, ale nie cofnąłem jej.
Tydzień później komitet zaakceptował jej wniosek na nowych warunkach. Anna wynajęła pokój nad pracownią, opłaciła pierwszy miesiąc z własnych pieniędzy i podpisała osobną umowę. Nasze małżeństwo nie skończyło się jednym krzykiem ani efektownym wyjściem. Zaczęliśmy terapię, ale każde z nas miało własny rachunek, własny kalendarz i prawo do planów, których nie trzeba było usprawiedliwiać.
W dniu jej wyjazdu spotkaliśmy się na dworcu. Anna trzymała walizkę, a na jej nadgarstku wisiała ta sama srebrna spinka, którą upuściła w kuchni.
— Przyjedziesz kiedyś? — zapytała.
— Jeśli będę chciał i jeśli mnie zaprosisz, nie założysz tego za mnie.
Skinęła głową.
— A jeśli zaproszę?
— Wtedy odpowiem po sprawdzeniu kalendarza.
Tym razem uśmiechnęła się bez złości. Nie był to dawny uśmiech, który przykrywał roztargnienie. Był mały, trudny i prawdziwy.
Pociąg ruszył, a Anna została po drugiej stronie szyby z teczką, w której nie było już mojego nazwiska. W kieszeni miałem odłamek sznurka od bukietu. Nie dlatego, że chciałem zachować pamiątkę. Zabrałem go, bo rano znalazłem go przy filiżance i odruchowo schowałem, zanim zdążyłem pomyśleć.
Wieczorem Paweł zapytał, czy zagram z nim w hokeja w czwartek.
Odpisałem: „Tak. Tym razem to ja wybieram skład.”
Przegapiłeś początek?
