CZĘŚĆ 4
…Marta nie pozwoliła mu dokończyć.
— Kto? — zapytała.
Grzegorz zacisnął szczękę.
— Nie tutaj.
— Właśnie tutaj — odpowiedziałam. — Przy tych samych ludziach, przed którymi chciałeś mnie upokorzyć.
Klientka w kremowym płaszczu odłożyła apaszkę na ladę. Lena stanęła obok mnie. Roman oparł laskę o krzesło i wyprostował ramiona, choć wyraźnie kosztowało go to wysiłek.
Elżbieta spojrzała na syna.
— Powiedz jej, że to nie była twoja decyzja.
Grzegorz przesunął dłonią po karku.
— Mamo, przestań.
— Powiedz jej!
Marta zamknęła teczkę.
— Bank nie zablokował jeszcze środków. Ale zrobi to, jeśli do południa nie dostanie wyjaśnienia. Mamy mniej niż godzinę.
— Co podpisał? — spytałam.
Marta wyjęła dokument z wydrukowanym numerem zobowiązania.
— Poręczenie pod kredyt zaciągnięty przez spółkę kuzyna. W zamian za pieniądze miał dostać kontrakt na dostawy. Problem w tym, że kontrakt nigdy nie istniał.
— A pieniądze?
— Zniknęły z rachunku firmy.
Poczułam, jak pod stopami usuwa mi się podłoga. Nie dlatego, że nie wiedziałam o pieniądzach. Wiedziałam, że od kilku miesięcy w raportach pojawiały się dziwne różnice. Wiedziałam, że Grzegorz nalegał, bym podpisała nowe zestawienia bez sprawdzania każdej faktury.
Nie wiedziałam tylko, że zrobił to w moim imieniu.
— Roman — powiedziałam — skąd pan wiedział, że w testamencie był ten warunek?
Starszy mężczyzna spojrzał na mosiężną jaskółkę przypiętą do mojego identyfikatora.
— Bo to ja dopisałem aneks. Pan Aleksander kazał mi go sporządzić trzy dni przed śmiercią.
— Dlaczego nigdy mi pan o tym nie powiedział?
— Bo prosił, żebym czekał. Powiedział: „Julia zrozumie, kiedy przyjdzie chwila, w której wszyscy będą próbowali ją odsunąć”.
Słowa uderzyły we mnie mocniej niż cała awantura.
Teść nigdy nie był dla mnie ciepły. Potrafił przez całe przyjęcie milczeć, a potem jednym pytaniem sprawić, że czułam się jak na egzaminie. Myślałam, że tolerował mnie wyłącznie dlatego, że kochał syna.
A on jednak widział mnie dokładniej niż własny syn.
Elżbieta roześmiała się nerwowo.
— Aleksander był chory. Nie można traktować każdego papieru jak objawienia.
Roman wyjął z kieszeni mały klucz.
— Oryginał aneksu jest w sejfie archiwum. Numer klucza zapisałem na kopercie, którą pani trzymała w ręku.
Elżbieta spojrzała na kopertę, a jej twarz stwardniała.
— Nie masz prawa.
— Mam obowiązek.
Grzegorz rzucił się do stolika. Chciał wyrwać dokument Marcie, ale Lena zastąpiła mu drogę.
— Proszę się cofnąć — powiedziała drżącym głosem.
— Ty też jesteś przeciwko mnie?
— Nie. Jestem za tym sklepem.
To był pierwszy raz tego dnia, kiedy Grzegorz naprawdę zrozumiał, że przegrał poparcie ludzi, których uważał za niewidzialnych.
Marta zadzwoniła do banku i włączyła głośnik. Potwierdziła, że podpis Julii nie znajduje się w aktach upoważnionych przez zarząd, a aneks pana Aleksandra wymagał jej zgody na każdą zmianę dotyczącą głównej placówki.
— Co teraz? — spytałam.
— Najpierw zabezpieczamy rachunki i dokumenty. Potem składamy zawiadomienie o podrobieniu podpisu oraz wyprowadzaniu środków. Ale możesz też zawrzeć ugodę dotyczącą udziałów Grzegorza.
Spojrzałam na męża.
— Jaką ugodę?
Marta odpowiedziała bez wahania:
— Grzegorz może przekazać swoje udziały spółce, a w zamian firma pokryje dług wobec banku. Nie dostanie pieniędzy. Nie zachowa stanowiska. Nie będzie mógł wrócić do zarządu.
Elżbieta chwyciła syna za rękaw.
— Nie podpisuj. To wszystko należy do naszej rodziny.
— Nie, mamo — powiedział cicho. — To należy do Julii.
Podeszłam do niego. Przez siedem lat znałam każdy jego gest, każde kłamstwo ukryte pod uprzejmym uśmiechem. Teraz wyglądał nie jak właściciel, lecz jak człowiek, który zobaczył rachunek wystawiony za własne decyzje.
— Dlaczego? — zapytałam. — Mogłeś poprosić o pomoc.
— Bałem się, że zobaczysz, jak bardzo wszystko zepsułem.
— Więc postanowiłeś zabrać mi to, co zbudowałam?
— Myślałem, że jeśli będę wyglądał na silnego, nikt nie zauważy długu.
— Zauważyłam.
Łzy pojawiły się w jego oczach, ale nie zrobiło mi się lżej. Żal nie cofa podpisów.
— Czy kiedykolwiek mnie kochałeś? — spytałam.
Elżbieta otworzyła usta, lecz Grzegorz podniósł rękę.
— Tak. Tylko przez długi czas bardziej kochałem to, co dzięki tobie miałem.
Najbardziej bolało właśnie dlatego, że zabrzmiało prawdziwie.
Podpisał dokument przekazania udziałów jeszcze tego samego dnia, w małej sali konferencyjnej nad sklepem. Nie było oklasków. Nie było triumfu. Była tylko niebieska podkładka pod papiery, pióro Marty i dźwięk jego oddechu, gdy składał nazwisko pod ostatnią stroną.
Elżbieta odmówiła podpisania czegokolwiek. Kiedy dowiedziała się, że nie ma żadnego prawa do sklepu, próbowała zabrać teczkę z dokumentami. Roman stanął jej na drodze.
— Pani syn może jeszcze naprawić część szkód — powiedział. — Pani może przestać je pogłębiać.
— Po tylu latach służby dla tej rodziny wyrzucacie mnie jak obcą?
— Nie wyrzucamy pani — odpowiedziałam. — Po prostu przestajemy udawać, że nazwisko zastępuje kompetencje.
Nie odpowiedziała. Wyszła z budynku z pierścionkiem Aleksandra zaciśniętym w dłoni.
Grzegorz został jeszcze chwilę.
— Mogę pracować przy spłacie długu — powiedział. — Nie jako zarządzający. Jako księgowy, jeśli pozwolisz.
— Nie będziesz pracował tutaj.
— Rozumiem.
— Ale możesz przez rok wykonywać zlecone prace kontrolne dla Marty. Każda kwota z twojego wynagrodzenia pójdzie do banku.
Podniósł na mnie wzrok.
— To kara?
— To rachunek.
Skinął głową.
Roman oddał mi klucz do archiwum. Wzięłam go, lecz nie schowałam do kieszeni. Przekazałam go Lenie.
— Jutro otworzysz sejf ze mną.
— Ze mną? — spytała zaskoczona.
— Z tobą. Od dziś dokumenty nie mogą zależeć od jednej osoby, nawet ode mnie.
Marta uśmiechnęła się po raz pierwszy tego dnia.
— W takim razie mam dla ciebie propozycję. Zarząd chce, żebyś objęła nadzór nad całą siecią sklepów.
Popatrzyłam na ladę, na rolkę papieru leżącą pod kasą i na swoją plakietkę. Elżbieta odłożyła ją tam, jakby próbowała odebrać mi imię. Podniosłam ją i przypięłam z powrotem do marynarki.
— Przyjmę — powiedziałam. — Ale pod jednym warunkiem.
— Jakim?
— Żadnych stanowisk przekazywanych za nazwisko. Żadnych umów bez dwóch podpisów. I żadnego członka rodziny w zarządzie tylko dlatego, że urodził się przy właściwym stole.
Marta wyciągnęła rękę.
— Umowa stoi.
Lena podeszła do mnie z pierwszą rolką papieru, którą upuściła rano.
— Klientka w kremowym płaszczu nadal czeka — powiedziała. — Chce kupić tę apaszkę.
Spojrzałam na kobietę przy lustrze. Przez cały dzień obserwowała nas w milczeniu.
— Oczywiście — odpowiedziałam. — Proszę ją zapakować.
Kiedy Lena zaczęła składać jedwab, Roman zatrzymał mnie przy kasie.
— Pani Julio.
— Tak?
— Pański teść zostawił jeszcze jedną instrukcję. Powiedział, żebym przekazał ją dopiero po podpisaniu aneksu.
Wyjął z kieszeni złożony skrawek papieru.
Przeczytałam jedno zdanie.
„Jeśli Julia przejmie stery, niech pierwszą kolekcję nazwie imieniem kobiety, która nauczyła ją nie klękać”.
Pod spodem widniało imię mojej matki, zmarłej, gdy miałam dziewiętnaście lat.
Przycisnęłam papier do dłoni. Nie rozpłakałam się. Nie przy wszystkich.
Wieczorem, gdy pracownicy przygotowywali zamówienia, zmieniłam nazwę następnej kolekcji w systemie. Nie na nazwisko Aleksandra. Nie na nazwisko swoje.
Na imię kobiety, która szyła mi pierwsze sukienki z resztek materiału i zawsze powtarzała, że ubranie może zasłaniać ciało, ale nigdy charakteru.
Lena przeczytała nazwę na ekranie.
— „Helena”. Ładnie.
Dotknęłam mosiężnej jaskółki przy identyfikatorze.
— Ona też by tak powiedziała.
Na ladzie leżał podpisany dokument przekazania udziałów, a za szybą kurier zabierał pierwsze pudełko nowej kolekcji. Na etykiecie widniało jedno słowo: Helena.
Roman spojrzał na nie i uśmiechnął się zmęczony.
— Pani matka byłaby dumna.
Wzięłam do ręki pierwszą apaszkę i poprawiłam jej brzeg.
— W takim razie nie możemy pozwolić, żeby czekała na kolejną.
Przegapiłeś początek?
