CZĘŚĆ 4
…Podniosłam kartkę i przeczytałam dopisek sama.
Nie chodziło o kolejny kredyt.
Maurycy zobowiązał się przekazać firmie Brzeg Północny nie tylko działkę, lecz także prawa do rodzinnego gospodarstwa mojej babci, które po jej śmierci miało zostać podzielone między mnie i kuzynów. Dom był zaledwie pierwszym krokiem. Jeśli sprzedaż doszłaby do skutku, firma mogłaby przejąć również sad i stary młyn, jedyne miejsce, gdzie cała rodzina spotykała się od pokoleń.
— Nie mogłeś tego zastawić — powiedziałam.
— Myślałem, że dostanę pieniądze.
— Jakie pieniądze?
Maurycy otarł czoło rękawem koszuli.
— Chciałem spłacić długi i wyjechać z tobą. Z dziećmi. Zacząć gdzie indziej.
— Z pieniędzy uzyskanych przez podrobienie mojego podpisu?
Nie odpowiedział.
To była najgorsza część. Nie to, że kłamał. Nie to, że uderzył mnie przy bramie. Najgorsze było to, że w jego wyobrażeniu wspólna przyszłość mogła zostać zbudowana na cudzej krzywdzie, jeśli tylko odpowiednio ją nazwał.
O dziesiątej trzydzieści przyjechał przedstawiciel firmy. Nazywał się Roman Gajda. Miał elegancki płaszcz, mokre buty i cienką teczkę z dokumentami. Zatrzymał się przed bramą, której Maurycy wcześniej nie pozwolił mi przekroczyć.
— Przyszedłem odebrać zabezpieczenie — powiedział.
— Nie ma pan prawa wejść — odparłam.
— Mąż podpisał umowę.
— Mój mąż nie jest właścicielem.
Roman spojrzał na Maurycego.
— Mówił pan, że żona zgadza się na sprzedaż.
— Zgodziłaby się — wyrzucił z siebie Maurycy.
— To nie jest odpowiedź.
Helena stanęła obok mnie. Mosiężny gwizdek przy jej szyi stuknął o zamek teczki.
— Proszę przeczytać trzecią stronę umowy — powiedziała do Romana. — Jest tam warunek, że własność musi zostać potwierdzona przez osobę wpisaną do rejestru. Tą osobą jest moja córka.
Roman otworzył dokument. Jego brwi uniosły się, gdy zobaczył mój prawdziwy akt i zaświadczenie o odrębnej własności.
— Pański klient ukrył przed państwem dokumenty — powiedziała pani Róża, która przyjechała z nami. — Co więcej, przedstawił kopię z podmienioną stroną.
Roman długo patrzył na Maurycego.
— Wziąłeś zaliczkę, wiedząc, że nie możesz sprzedać nieruchomości?
— Miałem oddać.
— Czym?
Maurycy otworzył usta, ale tym razem odpowiedziała Teresa.
— Moimi oszczędnościami już nie oddał. Wydał je na długi.
Jej głos był zduszony, lecz wyraźny. Wyjęła z torebki książeczkę bankową i położyła ją na masce samochodu Romana.
— Tu są wszystkie wypłaty. Dałam mu pieniądze, bo powiedział, że kupuje dla mnie mieszkanie. Ani razu nie powiedział, że zastawia dom Karoliny.
Maurycy odwrócił się do niej.
— Mamo, nie rób tego.
— Ty zrobiłeś to pierwszy.
Wtedy wydarzyło się coś, czego się nie spodziewałam. Teresa podała mi pęk kluczy.
— Te, które mu dałam, są tutaj — powiedziała. — Otwierałam nimi dom, bo chciałam uwierzyć, że mam do niego prawo. Nie mam.
— Teresa…
— Nie mów do mnie tak, jakbyśmy nadal byli po tej samej stronie.
Maurycy zaczął szukać wzrokiem pomocy. Najpierw spojrzał na mnie, potem na matkę, a na końcu na Romana.
— Jeśli mnie zostawicie, firma mnie zniszczy.
— Sam ją do siebie zaprosiłeś — odparła Teresa.
Nie cieszyłam się. Człowiek stojący przede mną był ojcem moich dzieci, nawet jeśli zrobił wszystko, żeby odebrać mi poczucie bezpieczeństwa. Ale współczucie nie mogło już decydować za mnie.
— Maurycy, wrócisz po rzeczy w obecności Heleny i Antoniego — powiedziałam. — Nie wejdziesz do domu sam. Dzieci nie będą z tobą rozmawiać, dopóki nie przestaniesz udawać, że to był rodzinny spór.
— Chcesz mnie wyrzucić?
— Ty wyrzuciłeś mnie pierwszy.
— Jestem ich ojcem.
— Właśnie dlatego powinieneś był pamiętać, że za bramą stały twoje dzieci.
Filip wyszedł wtedy z domu z rysunkiem w ręku. Narysował naszą działkę, huśtawkę i trzy osoby stojące przed płotem. Mnie, Zosię i siebie. Maurycego nie było na obrazku.
— Synku — powiedział Maurycy.
Filip schował rysunek za plecy.
— Nie chcę, żebyś dawał obcym nasze miejsce.
Maurycy zrobił krok, lecz zatrzymał się, widząc twarz Heleny.
— Nie jestem obcy — wyszeptał.
Filip spojrzał na niego długo.
— To czemu kazałeś mamie odejść?
Żadna z dorosłych osób nie odpowiedziała za niego.
Roman zabrał kopię umowy, lecz nie wszedł na posesję. Powiedział, że firma wycofa wezwanie, kiedy otrzyma zwrot zaliczki i pisemne unieważnienie wszystkich dokumentów. Pieniądze pochodziły z rachunku Maurycego, ale część z nich była własnością Teresy. Zgodziłam się, by odzyskała je z pierwszej kwoty, którą Maurycy sprzedał ze swoich rzeczy. Nie chciałam, żeby po całej tej historii ona została bez środków tylko dlatego, że uwierzyła własnemu synowi.
— Nie musisz mnie ratować — powiedziała.
— Nie ratuję. Naprawiam to, co mogę.
Tego samego popołudnia pojechaliśmy do kancelarii. Maurycy podpisał unieważnienie umowy, oświadczenie o braku praw do domu i zobowiązanie do pokrycia wszystkich kosztów. Tym razem każde słowo zostało przeczytane na głos. Pod każdym zdaniem pani Róża robiła przerwę, aż Maurycy potwierdzał, że rozumie.
Przy ostatniej stronie jego ręka zaczęła drżeć.
— Karolino, jeśli to podpiszę, nie będę miał nic.
— Będziesz miał możliwość powiedzenia dzieciom prawdy.
— A ty?
— Ja będę miała dokument, który nie zależy od twojego nastroju.
Podpisał.
Helena schowała oryginał do metalowej kasety Antoniego. Pani Róża opieczętowała kopie, a Roman zadzwonił do swojej firmy i odwołał ludzi czekających przy drodze. Żaden obcy samochód nie wjechał na działkę.
Teresa nie wróciła z Maurycym. Została przy stole w jadalni i długo patrzyła na swoją złotą broszkę. Potem odpięła ją, odłożyła obok fałszywych dokumentów i przesunęła w moją stronę.
— Sprzedaj ją — powiedziała. — To jedyna rzecz, którą mam wartościową.
— Zatrzymaj.
— Nie chcę, żeby przypominała mi o tym, kim byłam.
— Nie musisz jej sprzedawać, żeby przestać być jego wspólniczką.
Teresa zacisnęła usta.
— Jutro pójdę z tobą do księgowej. Spiszemy wszystko, co ci zabrał. I powiem mu przy niej, że nie dostanie ode mnie ani złotówki.
To nie było przeproszenie. Jeszcze nie. Był to pierwszy czyn, który kosztował ją coś realnego.
Wieczorem Maurycy przyszedł po ubrania. Stał przy furtce, a na jego ramieniu wisiała torba, którą kiedyś kupiłam mu na urodziny. Nie prosił o wejście.
— Mogę zobaczyć dzieci?
Spojrzałam na Filipa i Zosię. Oboje siedzieli na schodach. Zosia trzymała kredkę, Filip jego stary zegarek, który znalazł w szufladzie.
— Możesz porozmawiać przez chwilę, tutaj.
Maurycy uklęknął na żwirze.
— Przepraszam, że was przestraszyłem.
— To nie wystarczy — powiedział Filip.
Maurycy skinął głową.
— Wiem.
— Oddasz dom firmie?
— Nie mogę. To nie mój dom.
— Powiesz im, że kłamałeś?
Maurycy spojrzał na mnie.
— Powiem.
— Przy wszystkich?
— Przy wszystkich.
Filip dopiero wtedy podał mu zegarek.
— Ten jest twój. Ale nie zabieraj niczego z naszego pokoju.
Maurycy wziął zegarek obiema rękami. Metalowa koperta odbiła światło z lampy nad gankiem.
Kiedy odszedł, Helena weszła do środka i położyła na stole mosiężny gwizdek. Zrobiła to samo, co robiła po każdej walce: sprawdziła, czy wszyscy są cali.
— Mamo — zapytałam — dlaczego babcia czekała z tym listem aż do teraz?
Helena pogładziła kopertę kciukiem.
— Bo wiedziała, że pewnych prawd człowiek nie przyjmuje, dopóki ktoś nie spróbuje mu ich odebrać.
Następnego ranka zabraliśmy dzieci na podwórko. Filip zmył z bramy ślad dłoni Maurycego, który został tam po szarpaninie. Zosia zawiesiła na huśtawce kartkę z napisem „miejsce dla tych, którzy pytają, zanim wejdą”.
W południe Teresa przyszła sama. Nie usiadła w wiklinowym fotelu. Zatrzymała się przed bramą i czekała, aż ją zaproszę.
— Mam dokumenty z banku — powiedziała. — I nazwiska wszystkich, którym Maurycy pożyczał pieniądze. Jeśli chcesz, oddam ci kopie.
— Chcę.
Podała mi teczkę. Na jej pierwszej stronie leżała złota broszka w kształcie liścia.
— Nie sprzedałam jej — wyjaśniła. — Zostawię ją sobie. Żeby pamiętać, że można siedzieć w cudzym fotelu i nadal nie być u siebie.
Położyłam teczkę obok metalowej kasety Antoniego. Dwa różne dowody tej samej historii: jeden zachował dom, drugi odsłonił ludzi, którzy próbowali go przejąć.
Filip podszedł do płotu i przybił swoją kartkę nową pinezką. Wiatr poruszył papierem, ale napis nie odpadł.
„Miejsce dla tych, którzy pytają, zanim wejdą”.
A za bramą po raz pierwszy nie stał już nikt, kto udawał właściciela.
