CZĘŚĆ 4
…Przez sekundę słyszałem tylko pracujący silnik i własny oddech. Potem Helena wyrwała mi list z ręki.
— Co powiedziałeś? — zwróciła się do Mikołaja.
Mikołaj oparł się o stół.
— Bank wymagał dodatkowego zabezpieczenia. Wykorzystałem dane Andrzeja, kiedy podpisywałem umowę.
— Podrobiłeś mój podpis?
— Tylko na jednym formularzu.
— Ile wynosi dług?
Nie odpowiedział.
Helena otworzyła księgę rachunkową. Przerzuciła kilka stron, aż znalazła rubrykę z jego nazwiskiem.
— Trzysta osiemdziesiąt tysięcy złotych — powiedziała. — Plus odsetki.
Poczułem, jak kolana robią mi się miękkie. Nie dlatego, że bałem się kwoty. Bałem się, że ojciec wiedział o wszystkim, a jednak zostawił mi ten ciężar zamiast ostrzeżenia.
Czarnysz podszedł do mnie i położył łeb na moim kolanie.
— On chciał, żebym to przyjął? — zapytałem Helenę.
— Chciał, żebyś mógł zdecydować, co z tym zrobić. Różnica jest ogromna.
Na zewnątrz zahamowała ciężarówka. Druga odpowiedziała jej głębokim pomrukiem.
Mikołaj otarł twarz dłonią.
— Nabywca ma umowę. Jeśli wywiezie zboże, odzyska część pieniędzy. Potem przejmie ziemię.
— A ty? — zapytałem.
— Miałem zniknąć.
— Zostawiając nas z długiem?
— Myślałem, że jeśli podpiszesz dokumenty jako spadkobierca, bank nie będzie sprawdzał szczegółów.
Helena spojrzała na mnie.
— Właśnie dlatego ojciec ukrył oryginał. Nie ufał ani testamentowi, ani bankowi, ani własnemu starszemu synowi.
Wyszliśmy z magazynu. Przy bramie stał mężczyzna w jasnym płaszczu. Towarzyszyło mu dwóch kierowców. Na naczepach widniały nazwy firmy, której wcześniej nie znałem.
— Pan Szewczuk? — zapytał mężczyzna.
— Tak.
— Nazywam się Roman Bielecki. Kupiłem to gospodarstwo od Mikołaja. Proszę się odsunąć od magazynu.
— Umowa jest nieważna.
— To rozstrzygnie dokument, nie pańskie przekonanie.
Wyjąłem z kieszeni oryginał warunku. Papier drżał mi w palcach, ale głos miałem spokojny.
— Ten dokument rozstrzyga, że Mikołaj nie mógł sprzedać ziemi. Użył podrobionego pełnomocnictwa, a zadłużenie obciążało jego firmę, nie gospodarstwo.
Bielecki spojrzał na Helenę.
— A pani jest?
— Osobą, która prowadziła rachunki przez trzydzieści lat i widziała, jak pański sprzedający fałszował księgi.
Mikołaj ruszył do nas.
— Roman, nie słuchaj ich. To rodzinna awantura.
— Rodzinna awantura nie ma zwykle dwóch różnych podpisów na tym samym pełnomocnictwie — odpowiedziała Helena.
Bielecki wziął dokument. Przeczytał go raz. Potem drugi.
— W umowie jest zapis, że ziemia jest wolna od roszczeń — powiedział.
— Nie jest — odparłem.
— Jeśli to prawda, odzyskam zaliczkę od Mikołaja?
Mikołaj pobladł.
— Roman, poczekaj.
— Nie. To ty miałeś poczekać, zanim podpisałeś sprzedaż cudzej własności.
Wyjął telefon i wykonał jeden telefon. Nie do policji. Do swojego prawnika.
— Wstrzymajcie przelew — powiedział. — I przygotujcie wezwanie do zwrotu zaliczki. Sprzedający wprowadził mnie w błąd.
Mikołaj rzucił się ku niemu.
— Nie możesz mnie zostawić!
Bielecki cofnął się.
— To ty zostawiłeś wszystkich.
Kierowcy zgasili silniki. Pracownicy gospodarstwa, którzy zaczęli zbierać się przy oborze, patrzyli na Mikołaja bez słowa. Wśród nich był stary Józef, człowiek, którego ojciec zatrudniał jeszcze przed moim urodzeniem.
— Andrzej — powiedział — jeśli przejmiesz gospodarstwo, nie chcemy, żebyś robił z nas najemników.
Ścisnąłem list ojca.
— Nie przejmę go dla siebie.
Helena uniosła brwi.
— Jesteś pewien?
— Ojciec napisał, że mam wybór. Ja wybieram fundusz pracowników. Gospodarstwo zostanie wspólne, a ja będę tylko zarządzał tym, co umiem prowadzić.
Mikołaj spojrzał na mnie, jakby właśnie usłyszał coś bardziej bolesnego niż wyrok.
— Oddasz wszystko ludziom?
— Nie. Oddam im część tego, co przez lata budowali razem ze mną.
— A mój dług?
— Jest twój.
Tym razem nie powiedziałem tego z gniewem. Powiedziałem to jak fakt zapisany w księdze.
Najtrudniejsza rozmowa odbyła się nie przy bramie, lecz w sypialni ojca. Weszliśmy tam z Mikołajem późnym popołudniem. Na komodzie nadal stała szklanka z zaschniętą kroplą lekarstwa.
Mikołaj dotknął oparcia krzesła, na którym siedziałem przez jedenaście tygodni.
— On wiedział, że go okradałem — powiedział.
— Wiedział.
— Dlaczego mnie nie wyrzucił?
— Może liczył, że sam przestaniesz.
— Nie przestałem.
— Wiem.
Mikołaj usiadł na łóżku. Po raz pierwszy zobaczyłem nie starszego brata z samochodem i dokumentami, ale zmęczonego człowieka, który przez lata biegł za pieniędzmi tak długo, aż nie miał już dokąd wrócić.
— Nienawidziłem cię — powiedział.
— Za co?
— Za to, że ojciec ufał ci bez papierów.
Nie odpowiedziałem od razu.
— On ufał moim rękom. Ty chciałeś, żeby ufał twoim podpisom.
Mikołaj schował twarz w dłoniach.
— Co teraz ze mną będzie?
— Oddasz pieniądze Bieleckiemu. Podpiszesz wyjaśnienie dotyczące pełnomocnictwa. A potem sam zdecydujesz, czy chcesz powiedzieć prawdę bankowi.
— To mnie zniszczy.
— Już zniszczyłeś coś wcześniej.
— Ciebie?
— Nas.
Nie prosił o przebaczenie. Może dlatego po raz pierwszy uwierzyłem, że rozumie, czego dokonał.
Wieczorem Helena przyniosła do magazynu nową księgę. Józef, Taras i pozostali pracownicy podpisali się pod umową funduszu. Każdy dostał udział. Ja zostałem zarządcą na trzy lata, bez prawa sprzedaży ziemi.
Taras stał przy stole i trzymał metalowy kluczyk.
— Co z nim zrobimy? — zapytał.
Spojrzałem na Czarnysza. Stary pies leżał obok progu, a jego uszkodzona obroża była już zdjęta. Ojciec ukrył w niej klucz, bo wiedział, że nikt nie odbierze psa człowiekowi wyrzuconemu z własnego domu. Wiedział też, że Czarnysz każdego dnia zaprowadzi mnie tam, gdzie czekała prawda.
— Zostaw go w skrzynce — powiedziałem.
— Dlaczego?
— Żeby następny zarządca pamiętał, że tej ziemi nie otwiera się siłą.
Włożyłem kluczyk do metalowego pudełka i zamknąłem wieko. Potem wyjąłem z obroży Czarnysza miedziany znak i przybiłem go nad drzwiami magazynu. Nie jako herb rodziny.
Jako znak pamięci o tym, że ojciec nie zostawił mi majątku.
Zostawił mi możliwość wyboru.
Następnego ranka Mikołaj odjechał z gospodarstwa bez dokumentów i bez samochodu, który sprzedał, żeby spłacić pierwszą część zaliczki. Nie zatrzymałem go.
Ale kiedy minął bramę, Czarnysz podniósł głowę i zaczął iść za nim.
Zawołałem psa.
Stary zwierzak zatrzymał się przy gruszy, odwrócił pysk w stronę magazynu, a potem usiadł pod drzewem dokładnie o siedemnastej dziesięć.
W jego oczach nie było już tajemnicy.
Było tylko pytanie, na które odpowiedziałem, kładąc dłoń na wilgotnej ziemi:
— Dobrze, tato. Zostawimy ją żywą.
Przegapiłeś początek?
