CZĘŚĆ 4
A potem do drzwi ktoś zapukał trzy razy.
Waria wzdrygnęła się i przycisnęła kartkę do piersi.
Artur spojrzał na mnie.
— Zabierz ją do pokoju.
— Nie będziesz mi mówił, co mam robić.
Zapukał jeszcze raz. Tym razem mocniej.
Raisa podeszła do drzwi, ale zatrzymała się przed nimi. Jej twarz była blada, a broszka przy kołnierzu drżała przy każdym oddechu.
— To nie mogą być oni — powiedziała.
— Powiedziałaś, że ich znasz — odparłam.
— Znam tylko głos.
Artur wyrwał jej telefon z ręki.
— Nikt nie wchodzi.
— Otwórz — powiedziałam.
— Marta, nie rozumiesz, co się stanie.
— Właśnie dlatego chcę zobaczyć.
Pukanie ustało. Po chwili pod drzwi wsunięto kopertę. Nie była szara ani biała. Miała kolor ciemnej zieleni i była zamknięta grubą, czerwoną pieczęcią.
Artur cofnął się, jakby papier mógł go zranić.
Podniosłam kopertę.
— Otworzę ją.
— Nie.
— Dlaczego?
— Bo to prywatna sprawa.
— Tak jak mój rachunek? Tak jak mój podpis? Tak jak samochód, który sprzedałeś bez mojej wiedzy?
Rozerwałam pieczęć.
W środku znajdowało się wezwanie do natychmiastowego wydania dokumentów dotyczących mieszkania po ojcu Artura. Nadawcą był zarządca budynku. Na dole widniała informacja, że lokal od sześciu miesięcy nie należy do Artura ani jego matki, ponieważ został użyty jako zabezpieczenie kolejnej pożyczki.
Spojrzałam na Raisę.
— Mieszkanie też zastawiłaś?
Usiadła ciężko na krześle.
— Nie wiedziałam, że zrobi to w ten sposób.
— Podpisałaś?
— Podpisałam pełnomocnictwo. Powiedział, że chodzi o remont instalacji.
Artur podszedł do mnie.
— Oddaj mi ten dokument.
— Nie.
— To nie jest twoja sprawa.
— Od chwili, w której zabrałeś pieniądze z mojego rachunku, stała się nią cała.
Waria zaczęła płakać cicho w korytarzu. Ojciec, który przyjechał za mną i stał dotąd przy schodach, przykucnął przy niej.
— Chodź, mała. Zrobimy herbatę u mnie.
— Czy tata pójdzie do więzienia? — zapytała.
Ojciec spojrzał na mnie. Nie odpowiedział za mnie.
— Nie wiem — powiedziałam. — Ale wiem, że dziś nie będziesz już musiała słuchać naszych rozmów.
Artur odwrócił się gwałtownie.
— Chcesz zabrać mi córkę?
— Chcę zabrać ją z mieszkania, w którym dorośli grożą sobie przy stole.
— Jestem jej ojcem.
— Ojcostwo nie jest kartą przetargową.
Te słowa trafiły w niego mocniej niż krzyk. Nie dlatego, że się przestraszył. Dlatego, że po raz pierwszy nie mógł ich zamienić w pieniądze, podpis albo cudzą winę.
Raisa zakryła twarz dłońmi.
— Marta, ja nie chciałam cię skrzywdzić.
— Ale podpisałaś.
— Bałam się, że straci wszystko.
— A ja miałam stracić wszystko razem z nim?
Nie odpowiedziała.
Ojciec zabrał Warię do samochodu. Ja zostałam jeszcze chwilę, żeby zebrać dokumenty z kuchennego stołu. Zeszyt zamówień leżał obok rozbitej filiżanki. Na stronie z rachunkami rozlała się herbata, rozmazując kilka kwot.
Artur stał przy lodówce i patrzył na zieloną kopertę.
— Mogę to naprawić — powiedział.
— Nie pieniędzmi, których już nie masz.
— Sprzedam auto.
— Nie możesz. Jest własnością twojej matki, ale pieniądze na jego zakup pochodziły z mojego rachunku, a transfer został zrobiony po to, żeby ukryć majątek. Mój ojciec ma potwierdzenia, Nikołaj ma zeznanie, a bank ma historię operacji.
— Chcesz mnie zniszczyć?
— Nie. Chcę przestać być niszczona razem z tobą.
Wtedy wydarzyło się coś, czego się nie spodziewałam. Raisa podniosła się, podeszła do kredensu i wyjęła z szuflady mały metalowy klucz.
— Co to jest? — spytałam.
— Skrytka na dworcu.
Artur ruszył w jej stronę.
— Mamo, nie.
— Tam jest wszystko — powiedziała.
Zamarłam.
— Co znaczy „wszystko”?
Raisa położyła klucz na stole.
— Kopie umów. Potwierdzenia przelewów. I list, który Artur napisał do człowieka od pożyczki. Chciałam mieć dowód, że jeśli coś mi się stanie, nie zostanę z tym sama.
Artur oparł dłonie o blat.
— To była moja sprawa.
— Przestała nią być, kiedy użyłeś mojego nazwiska — odpowiedziała.
Następnego ranka pojechałyśmy ze skrytką do kancelarii. Nie zabrałam Artura. Pojechała ze mną Raisa, ojciec i Nikołaj. Prawnik przejrzał dokumenty w ciszy, a potem zaznaczył kilka stron ołówkiem.
— Najważniejsze jest to — powiedział. — Przelew na samochód wyszedł z rachunku Marty. Transfer własności nastąpił po tym, jak Artur otrzymał wezwanie od wierzyciela. To nie wygląda na zwykłą darowiznę.
Raisa ścisnęła pasek torebki.
— Czy mogę cofnąć podpis?
— Może pani złożyć oświadczenie, że została wprowadzona w błąd. Ale musi pani powiedzieć prawdę, nawet jeśli zaszkodzi to synowi.
— Powiem.
Spojrzałam na nią.
— Dlaczego?
Raisa długo obracała w palcach klucz do skrytki.
— Bo przez całe życie ratowałam Artura przed konsekwencjami. Kiedy był dzieckiem, tłumaczyłam jego kłamstwa. Kiedy dorósł, płaciłam jego długi. Kiedy poznał ciebie, powiedziałam sobie, że przy tobie się zmieni. A potem zobaczyłam, że nauczył się ode mnie tylko jednego: że zawsze znajdzie się ktoś, kto zapłaci za niego.
Tego samego dnia pojechałyśmy do mojego mieszkania. Artur spakował kilka rzeczy i czekał przy stole. Pod jego oczami były ciemne półksiężyce.
— Prawnik powiedział, że mogę podpisać ugodę — oznajmił.
— Jaką?
— Samochód zostaje zabezpieczony do czasu rozliczenia pieniędzy. Moja matka wycofa oświadczenie, że finansowała zakup. Ja uznaję, że pobrałem środki z twojej firmy bez zgody.
— A dług?
— Sprzedam warsztat.
Artur prowadził mały zakład naprawczy, który odziedziczył po ojcu. To właśnie dla niego zaciągnął pierwszą pożyczkę, potem drugą i trzecią, przekonany, że kupi nowe urządzenia i zacznie obsługiwać większe firmy. Problem nie polegał na tym, że próbował coś zbudować. Problem polegał na tym, że kiedy przedsięwzięcie upadło, ukrył to przed wszystkimi i zaczął zabierać pieniądze tym, którzy mu ufali.
— Sprzedaż warsztatu nie wystarczy — powiedziałam.
— Wiem.
— Będziesz musiał pracować i spłacać raty z każdego wynagrodzenia.
— Wiem.
— I nie będziesz miał dostępu do mojego rachunku.
— Wiem.
— Złożymy dokumenty o rozdzielność majątkową.
Artur skinął głową.
Raisa stała w korytarzu z kluczami do szarego samochodu. Podeszła do mnie i wyciągnęła rękę.
— Chcę ci je oddać.
— Nie możesz oddać czegoś, co nie było twoje.
— Wiem. Dlatego podpiszę wszystko, co trzeba.
Wzięłam kluczyki, ale nie założyłam ich na swój brelok. Położyłam je na stole między nami.
— Samochód zostanie sprzedany — powiedziałam.
Artur podniósł głowę.
— Co?
— Nie po to, żeby spłacić twoje długi. Sprzedamy go za uczciwą cenę. Część pieniędzy wróci na rachunek mojej cukierni, a reszta pójdzie na leczenie i edukację Warii.
— Ale wtedy nie będziemy mieli auta.
— Mamy biały samochód dostawczy mojego ojca.
— Przepisałaś go na niego.
— Tak.
— Czyli zostawiasz mnie bez niczego.
— Nie. Zostawiam ci to, co naprawdę jest twoje: warsztat, długi i odpowiedzialność za własne podpisy.
Artur usiadł. Krzesło zaskrzypiało tak samo jak poprzedniego wieczoru, kiedy powiedział, że chce sprzedać samochód. Tyle że teraz nie miał już przy sobie teczki, za którą mógłby się schować.
Raisa podeszła do syna.
— Arturze, jutro pojedziemy razem podpisać oświadczenie.
— Zdradzasz mnie.
— Nie. Przestaję cię zasłaniać.
Waria wróciła z ojcem po południu. Przyniosła kartkę, którą wcześniej rysowała. Samochód miał na niej ogromne koła, różowy dach i trzy osoby w środku. Mnie narysowała za kierownicą, siebie obok, a na tylnym siedzeniu siedział mój ojciec.
— Babcia powiedziała, że samochód będzie sprzedany — oznajmiła.
— Tak.
— To czym będziemy wozić torty?
Ojciec wyjął z kieszeni kluczyki do białego auta.
— Tym, co od dziś będzie służyło twojej mamie bez żadnych cudzych podpisów.
Waria pogładziła papierowy rysunek.
— A tata?
Artur stał kilka kroków dalej. Odpowiedział sam.
— Tata będzie musiał nauczyć się jechać bez zabierania kierownicy innym.
Nie spodziewałam się po nim takiego zdania. Nie uznałam go za skruchę. Skrucha nie mieści się w jednym zdaniu, zwłaszcza wypowiedzianym po tym, jak człowiek zostaje przyciśnięty do muru. Ale następnego dnia Artur rzeczywiście poszedł z matką podpisać oświadczenie. Tydzień później sprzedał warsztat, a pieniądze z transakcji zostały podzielone zgodnie z umową, której pilnował już niezależny prawnik.
Nie wróciłam do niego.
Nie dlatego, że przestałam pamiętać dobre chwile. Pamiętałam je aż za dobrze: pierwszą kawę wypitą na masce starego auta, Warię śpiącą między pudłami z dekoracjami, wieczór, kiedy Artur przyniósł mi kwiaty po wypaleniu dłoni karmelem.
Pamięć nie jest jednak aktem własności.
Miesiąc później szare auto zniknęło z podjazdu. Zostały po nim tylko dwie prostokątne plamy na kostce brukowej. Biały samochód dostawczy ojca stał obok, obklejony nowymi naklejkami mojej cukierni. Na tylnej szybie umieściłam mały napis wykonany przez Warię: „Torty Marty”.
Tego ranka miałam dostarczyć tort na dworzec. Waria siedziała obok mnie i trzymała pudełko z figurką z masy cukrowej. Ojciec sprawdzał ciśnienie w oponach, a Raisa stała przy bramie z podpisanym oświadczeniem w dłoni.
— Marta — zawołała.
Wysiadłam.
— Chciałam ci coś oddać.
Podała mi mały metalowy klucz od skrytki.
— Zostaw go sobie.
— Po co?
— Żebyś pamiętała, że dokumenty czasem trzeba chować. Ale jeszcze częściej trzeba je czytać, zanim ktoś zacznie mówić za ciebie.
Nie przyjęłam klucza.
— Zachowaj go. Może kiedyś ktoś w twojej rodzinie będzie potrzebował dowodu, że powiedziałaś prawdę.
Raisa zacisnęła palce na metalu.
Waria wychyliła się przez okno.
— Mamo, lukier się przesuwa!
Pobiegłam do samochodu. Zatrzasnęłam tylne drzwi i zobaczyłam w lusterku napis na szybie. Trzy słowa, krzywe i kolorowe, narysowane przez dziewięcioletnią dziewczynkę.
„Torty Marty jadą.”
I po raz pierwszy tego dnia uśmiechnęłam się nie dlatego, że ktoś pozwolił mi prowadzić, lecz dlatego, że obok mnie siedziała córka, a kierownicę trzymałam własnymi rękami.
Przegapiłeś początek?
