Teściowa zaczęła odliczać mi kęsy przy obiedzie, lecz gdy położyłam na stole jeden rachunek, jej twarz nagle stężała

— Po co nałożyłaś sobie aż tyle? Innym też coś zostaw — rzuciła Zinaida Iwanowna, zanim zdążyłam usiąść przy stole.

Był poniedziałek, dziewiętnasta trzydzieści, a w kuchni pachniało duszoną kapustą i świeżo pieczonym chlebem. Trzymałam w ręku talerz z dwiema łyżkami ziemniaków i kawałkiem kurczaka. Tyle samo dostał Wiaczesław, który siedział obok i bezmyślnie obracał widelec między palcami.

— Mamo, ona nałożyła sobie mniej niż ty — powiedział.

— Ciebie nie pytam. Ty pracujesz fizycznie.

Poczułam, jak policzki robią mi się gorące. Odłożyłam widelec.

— Mogę odłożyć połowę.

— Nie trzeba — odpowiedziała szybko. — Już nałożyłaś. Teraz będzie wyglądało, jakbym ci żałowała jedzenia.

Jej uśmiech był cienki jak pęknięcie na porcelanowym kubku.

W niedzielę po naszym ślubie wprowadziłam się do jej domu. Miałam być tu tymczasowo, dopóki z Wiaczesławem nie uzbieramy na własne mieszkanie. Dom stał na końcu ulicy, za miastem, między starą jabłonią a ogrodem, w którym nawet latem było chłodno. Zinaida Iwanowna przyjęła mnie bez awantury, ale od pierwszego dnia ustawiała niewidzialne granice.

Prysznic po niej. Ciszej po dwudziestej drugiej. Lodówkę domykać do charakterystycznego kliknięcia. Nie stawiać torebki na krześle, bo krzesło jest do siedzenia.

Każda uwaga z osobna wydawała się rozsądna. Razem brzmiały jak regulamin, którego nikt mi nie pokazał, ale za którego złamanie codziennie dostawałam karę.

— Sława, porozmawiaj z nią — poprosiłam go tamtego wieczoru, kiedy myłam naczynia o dwudziestej drugiej piętnaście. — Twoja mama komentuje każdy mój ruch.

Wiaczesław nawet nie podniósł wzroku znad telefonu.

— Ona po prostu lubi porządek.

— To nie jest porządek. Dziś liczyła, ile ziemniaków mam na talerzu.

— Nie przesadzaj, Nastia. Zrobiła obiad, więc może chciała, żeby nic się nie zmarnowało.

— A jutro co będzie? Będzie liczyć kromki?

Wzruszył ramionami.

— Przyzwyczaisz się.

Nie przyzwyczaiłam się.

We wtorek Zinaida Iwanowna postawiła na stole wagę kuchenną. Małą, białą, z porysowanym wyświetlaczem. Położyła ją obok deski do krojenia, jakby była równie potrzebna jak nóż.

— Po co to? — zapytałam.

— Dietetyk zalecił mi kontrolować porcje.

— Ale pani nie waży własnego talerza.

— Mnie już znam. Ciebie jeszcze nie.

Wiaczesław zakrztusił się herbatą, lecz zamiast zareagować, odwrócił głowę.

Wtedy po raz pierwszy poczułam coś więcej niż wstyd. Poczułam, że w tym domu ktoś prowadzi przeciwko mnie rachunek.

W środę rano znalazłam na lodówce kartkę przyczepioną magnesem w kształcie jabłka. Były na niej zapisane godziny moich powrotów, a pod spodem: „kolacja: dwie dokładki”. Pismo Zinaidy Iwanowny.

Wieczorem zapytałam o to przy stole.

— Co to ma znaczyć?

— To? Zwykłe notatki.

— Dlaczego zapisuje pani, ile jem?

— Bo mieszkasz w moim domu.

— To nie odpowiada na moje pytanie.

Zinaida Iwanowna odłożyła łyżkę. Metal uderzył o talerz.

— A ty odpowiadasz sobie na pytanie, dlaczego tak szybko chcesz tu urządzać własne zasady?

— Nie urządzałam żadnych zasad.

— Jeszcze nie.

Wiaczesław wstał tak gwałtownie, że krzesło zarysowało podłogę.

— Wystarczy. Obie przesadzacie.

— Sława — powiedziałam, patrząc na niego — stań po którejś stronie.

Jego twarz stwardniała.

— Nie będę wybierał między żoną a matką.

— Nikt cię o to nie prosi. Proszę tylko, żebyś zauważył, co się dzieje.

Zinaida Iwanowna sięgnęła wtedy pod obrus i wyjęła cienką, granatową teczkę spiętą metalowym klipsem. Położyła ją przede mną.

— Skoro tak bardzo chcesz wiedzieć, co się dzieje, przeczytaj — powiedziała. — Tylko potem nie udawaj, że nikt cię nie ostrzegał.

Moja dłoń zawisła nad teczką. Metalowy klips zadrżał pod palcem, a Wiaczesław nagle pobladł…

CZĘŚĆ 2

Metalowy klips rozsunął się z cichym trzaskiem, lecz zanim zdążyłam podnieść pierwszą kartkę, Wiaczesław chwycił teczkę i wyrwał ją ze stołu.

— To prywatne — powiedział.

— Przed chwilą twoja mama kazała mi to przeczytać.

— Powiedziałam, żebyś przeczytała, nie żebyś grzebała — wtrąciła Zinaida Iwanowna.

— Co jest w środku? — zapytałam.

Wiaczesław ścisnął teczkę tak mocno, że pobielały mu knykcie.

— Rachunki domu. Nic, co powinno cię interesować.

— Skoro nic, dlaczego wyglądasz, jakbyś właśnie zobaczył pożar?

Jego ręka drgnęła. To wystarczyło, żebym zrozumiała, że nie chodziło o rachunki za prąd.

Była dwudziesta pierwsza czterdzieści, gdy wybiegłam na werandę. Deski skrzypiały pod stopami, a z ogrodu dochodził zapach mokrej ziemi. Wiaczesław pojawił się za mną po chwili.

— Nie rób scen — powiedział.

— Scenę robi twoja matka, kiedy waży mój chleb.

— Ona jest starsza. Ma swoje lęki.

— A ty? Jakie masz lęki?

Zatrzymał się przy zardzewiałej konewce.

— Nie wiem, o czym mówisz.

— O teczce.

— Powiedziałem, że to domowe rachunki.

— Jutro pracuję w banku. Mogę rozpoznać wyciąg.

— Grozisz mi?

— Nie. Pytam.

Odwrócił się, lecz nie odpowiedział. W jego kieszeni zabrzęczały klucze. Jeden z nich był nowy, lśniący i zupełnie nie pasował do reszty.

Następnego ranka, o szóstej pięćdziesiąt, Zinaida Iwanowna weszła do kuchni, zanim zdążyłam wyjść do pracy. Na blacie czekała miarka do chleba, a obok niej talerz z jedną kromką.

— To dla ciebie — powiedziała.

— Nie jem śniadania na rozkaz.

— Nie na rozkaz. Na koszt domu.

— Oddam pani pieniądze za tę kromkę.

Jej oczy zwęziły się.

— Właśnie o to chodzi. Ty myślisz, że wszystko można zapłacić.

— A pani myśli, że wszystko można kontrolować.

Przez chwilę patrzyłyśmy na siebie w milczeniu. Na zegarze ściennym wskazówka sekundnika przeskakiwała nerwowo, jakby także chciała stąd uciec.

— Nie wiesz, co zrobił mój syn — powiedziała cicho.

— Więc niech pani mi powie.

— Nie przy nim.

Serce uderzyło mi mocniej.

— Dlaczego?

Zinaida Iwanowna zacisnęła palce na brzegu blatu.

— Bo kiedy człowiek boi się, że straci dach nad głową, potrafi zrobić wszystko.

Wtedy zadzwonił Wiaczesław. Stał na schodach, choć nie słyszałam, kiedy wszedł.

— Mamo, przestań.

— Powiedz jej sam.

— Nie ma czego.

— Powiedz jej o pełnomocnictwie.

Powietrze zgęstniało.

Wiaczesław zszedł o jeden stopień.

— Jakim pełnomocnictwie?

— Tym, które podpisałeś w czwartek.

— Byłaś przy tym?

— Widziałam dokument.

— Nie rozumiesz, co widziałaś.

Zinaida Iwanowna zaśmiała się bez radości.

— Rozumiem aż za dobrze. I dlatego liczę każdą kromkę. Nie dlatego, że żałuję ci jedzenia, Anastazjo. Dlatego, że ktoś od miesięcy wyjada ten dom od środka.

Wiaczesław ruszył w stronę matki. Widziałam, jak jego dłoń zaciska się na poręczy.

— Jeszcze jedno słowo, a wyniosę cię z tego domu — syknął.

Zinaida Iwanowna wyjęła z kieszeni fartucha mały klucz.

— Spróbuj. Sejf jest zamknięty, ale dokumenty już nie są tylko moje.

Do pracy dotarłam spóźniona o dwadzieścia minut. Przez cały poranek nie mogłam skupić się na klientach. O jedenastej trzydzieści weszła do oddziału kobieta o siwych włosach i granatowym płaszczu. Rozpoznałam ją natychmiast. To była sąsiadka Zinaidy Iwanowny, pani Helena.

Położyła na ladzie złożoną kartkę.

— Pani Anastazjo, obiecałam jej, że przekażę to tylko pani.

— Co to jest?

— Kopia oświadczenia, które podpisał pani mąż. I jeszcze jedna rzecz.

Helena pochyliła się nade mną.

— Widziałam, kto przychodził do niego nocami. Ale jeśli pani chce poznać prawdę, musi pani zobaczyć nazwisko na tym dokumencie…

CZĘŚĆ 3

— Proszę mi go pokazać — powiedziałam.

Była dwunasta dziesięć, a za szybami banku padał drobny, zimny deszcz. Pani Helena rozłożyła kartkę na ladzie, przyciskając ją dłonią, żeby wentylator nie poderwał papieru.

Na górze widniał numer rachunku Zinaidy Iwanowny. Poniżej znajdowały się trzy przelewy, każdy na dwadzieścia tysięcy złotych. Odbiorcą był Wiaczesław.

— To niemożliwe — szepnęłam.

— Właśnie dlatego tu jestem.

— Skąd ma pani kopię?

— Zinaida poprosiła mnie, żebym zaniosła dokument do notariusza. Bała się, że jeśli zrobi to sama, syn zabierze jej papiery.

Przesunęła palcem niżej. Pod przelewami widniała adnotacja: „pożyczka na zakup mieszkania dla młodych”.

Roześmiałam się krótko, bez cienia rozbawienia.

— My nie kupowaliśmy mieszkania.

— Wiem. Wiaczesław mówił wszystkim, że wpłaca zaliczkę.

— A ja nie widziałam ani jednej złotówki.

Helena spojrzała na mnie z ciężkim westchnieniem.

— Bo żadnej zaliczki nie było. Pani mąż przegrywał pieniądze na zakładach. Zinaida odkryła to w listopadzie. Potem poprosił ją o podpis pod pełnomocnictwem, podobno żeby załatwić kredyt. On chciał sprzedać dom.

Poczułam, jak zimno przechodzi mi po karku.

— Dom należy do niej.

— Należałby do niego, gdyby podpisała jeszcze jeden dokument.

W tej chwili telefon zawibrował w mojej kieszeni. Wiadomość od Wiaczesława: „Wracaj natychmiast. Musimy porozmawiać”.

O trzynastej dwadzieścia byłam już w domu. Zinaida Iwanowna siedziała przy stole, a przed nią leżały wszystkie kartki z lodówki. Każda godzina mojego powrotu, każda dokładka, każda paczka jogurtu. Obok leżała granatowa teczka.

Wiaczesław stał przy oknie.

— Pani Helena była u ciebie? — zapytał.

— Była w banku.

Jego usta zacisnęły się w wąską linię.

— Wtrąca się w nieswoje sprawy.

— Tak jak twoja matka?

Zinaida Iwanowna podniosła głowę.

— Powiedz jej, Sławku. Nie każ jej dłużej zgadywać.

— Zamknij się, mamo.

To był moment, w którym wszystko stało się jasne. Nie dlatego, że przyznał się do przelewów. Przyznał się tym, jak na nią spojrzał.

Wyjęłam kopię z torebki i położyłam ją przed nim.

— Trzy przelewy. Sześćdziesiąt tysięcy. Na mieszkanie, którego nie ma.

— To były moje pieniądze.

— Pieniądze twojej matki.

— Pożyczyła mi.

— A pełnomocnictwo?

Wiaczesław zaczął chodzić po kuchni. Jego pięta stukała w kafelki.

— Dom jest stary. Trzeba go sprzedać, póki coś wart. Kupię nam mieszkanie w mieście.

— Nam? — zapytałam. — Czy to mieszkanie miało być kupione za pieniądze, które przegrywałeś?

Zinaida Iwanowna otworzyła teczkę. W środku był dokument z podpisem, który miał należeć do niej. Pismo wyglądało podobnie, ale nie było jej.

— To nie mój podpis — powiedziała.

Wiaczesław wyrwał kartkę i podarł ją na pół.

Nikt się nie poruszył.

— Właśnie dlatego — powiedziała Zinaida Iwanowna — Helena była świadkiem, kiedy podpisywałam oświadczenie, że nie upoważniam go do sprzedaży domu.

— Możesz mnie zniszczyć? Własnego syna?

— Ty zacząłeś niszczyć nas pierwszy.

Wiaczesław odwrócił się do mnie.

— Anastazja, to nie tak. Potrzebowałem czasu. Spłaciłbym wszystko.

— A mnie chciałeś wciągnąć w kredyt?

Milczał.

Wtedy zadzwonił telefon stacjonarny. Zinaida Iwanowna odebrała, słuchała przez kilka sekund, po czym wyciągnęła słuchawkę w moją stronę.

— To notariusz. Mówi, że jutro rano ktoś umówił wizytę w sprawie sprzedaży domu. Pod nazwiskiem Wiaczesława.

Wiaczesław zrobił krok do tyłu.

— To niemożliwe.

— Niemożliwe jest tylko to, że nadal myślisz, iż kontrolujesz tę historię — odpowiedziałam.

Notariusz powiedział jeszcze jedno zdanie. Po nim Zinaida Iwanowna spojrzała na syna tak, jakby zobaczyła obcą osobę.

— Jutro nie przyjdzie tylko kupujący — powiedziała. — Przyjdzie człowiek, który zna prawdziwe źródło pieniędzy.

A Wiaczesław jeszcze nie wiedział, że ten człowiek miał własny klucz do jego biura…