Po pogrzebie bratowa zażądała pierścionka po mamie, a gdy prawnik wyjął zapieczętowane pudełko, nagle zbladła

Bratowa dopadła mnie przy grobie, zanim grabarz zdążył odłożyć łopatę, i zażądała pierścionka mamy tak, jakby właśnie odebrała należną jej wypłatę.

— Julia, nie róbmy z tego dramatu — powiedziała Marta, poprawiając kremową apaszkę, której końce drżały na wietrze. — Mama od dawna mówiła, że pierścionek powinien trafić do mnie.

Spojrzałam na mokry marmur nagrobka. Na środku leżała pojedyncza biała róża, a krople deszczu zbierały się w zagłębieniach wygrawerowanych liter. Mama Helena nosiła ten pierścionek przez trzydzieści siedem lat. Wielki diament zaprojektował dla niej tata, kiedy nie mieli jeszcze pieniędzy na porządny samochód. Mama śmiała się, że kocha go tak bardzo, iż zabierze go ze sobą do grobu.

— Nie powiedziała tego mnie — odparłam.

— Bo nie musiała. Wszyscy wiedzieliśmy.

— Ja nie wiedziałam.

Marta zacisnęła palce na pasku torebki. Jej paznokcie były świeżo pomalowane, jaskrawe i ostre jak małe ostrza. Za naszymi plecami ludzie składali parasole, szeptali o stypie, odchodzili w stronę samochodów. Ja stałam przy grobie mamy i czułam, że ktoś próbuje wyrwać z jej ostatnich dni rzecz, która nie była jeszcze nawet wspomnieniem.

Tego samego wieczoru, o dziewiętnastej, w mieszkaniu mamy przeglądaliśmy fotografie. Na stole leżały albumy, rachunki i jej porcelanowa filiżanka z pękniętym uchem. Marta siedziała naprzeciwko mnie i przewracała kartki szybciej niż reszta rodziny.

— Gdzie mama trzymała biżuterię? — zapytała.

— Nie wiem. Jutro przyjdzie notariusz.

— Julia, przestań udawać, że nic nie rozumiesz. Ten pierścionek jest wart pięćdziesiąt tysięcy złotych.

Brat, Paweł, podniósł głowę znad fotografii.

— Marta, właśnie pochowaliśmy mamę.

— I dlatego trzeba zachować się rozsądnie. Nie chcę, żeby ktoś go sobie przywłaszczył.

Poczułam pieczenie pod żebrami. Mama zawsze mówiła, że człowieka poznaje się po tym, o czym myśli w najtrudniejszej chwili. Marta nie pytała, jak zniosłam pogrzeb. Nie dotknęła fotografii, na której mama trzymała mnie za rękę. Liczyła pudełka.

Nazajutrz o jedenastej rano spotkaliśmy się w kancelarii przy ulicy Lipowej. Za oknem tramwaj zgrzytał na zakręcie, a na biurku notariusza stał ciężki mosiężny przycisk do papierów. Marta przyszła w jasnym płaszczu, jak na spotkanie, na którym miała coś odebrać.

— Zacznijmy od pierścionka — powiedziała, gdy tylko usiedliśmy.

Notariusz, pan Wierzbicki, nawet nie podniósł wzroku.

— Najpierw przeczytam całość dokumentu.

Czytał spokojnie: oszczędności, meble, darowiznę dla hospicjum, książki dla biblioteki. Marta stukała paznokciem w blat. Raz. Dwa. Trzy. Ten dźwięk wbijał mi się w głowę mocniej niż słowa testamentu.

Wreszcie pan Wierzbicki odłożył kartki.

— W sprawie diamentowego pierścionka pani Heleny zostawiła osobne instrukcje.

Marta wyprostowała plecy.

— Jakie instrukcje?

Notariusz schylił się i wyjął spod biurka małe drewniane pudełko. Nie było ozdobne. Na wieczku widniała wypalona gałązka rozmarynu, a wokół pieczęci owinięto cienki, bordowy sznurek.

— Pani Helena poleciła otworzyć je wyłącznie w obecności całej rodziny — powiedział. — I poprosiła, aby zrobiła to pani Marta.

Marta spojrzała na niego, potem na mnie. Uśmiech zniknął z jej twarzy.

— Ja?

— Tak. Pod warunkiem, że przeczyta pani wszystko na głos.

— To absurd.

— Takie było życzenie zmarłej.

Marta przyciągnęła pudełko. Pieczęć pękła z suchym trzaskiem. Jej kciuk zawisł nad wieczkiem, a ja zobaczyłam, że pod lakierem drży jej skóra. Pan Wierzbicki położył dłoń na pliku dokumentów i powiedział:

— Zanim pani otworzy, muszę uprzedzić, że matka wspomniała w instrukcji o pewnej rozmowie z ostatniego miesiąca życia…

Marta uniosła wieczko, a w środku coś cicho przesunęło się po drewnie…

CZĘŚĆ 2

…Marta zatrzymała wieczko w połowie, jakby nagle usłyszała własne nazwisko wypowiedziane zza pleców. W kancelarii pachniało kurzem, kawą i pastą do podłogi. Nikt się nie poruszył.

W środku leżał złożony kremowy materiał, mosiężny klucz i koperta z jej imieniem. Nie było tam pierścionka.

— Gdzie on jest? — syknęła Marta.

Pan Wierzbicki wskazał kopertę.

— Najpierw proszę przeczytać list.

— To nie jest odpowiedź.

— Właśnie dlatego powinna pani przeczytać.

Marta rozdarła kopertę. Papier zaszeleścił pod jej paznokciami. Przez chwilę poruszała ustami bez głosu, a potem przeczytała:

— „Marto, skoro otwierasz to pudełko, oznacza to, że pierścionek stał się dla ciebie ważniejszy niż moje ostatnie pożegnanie”.

Paweł zakrył usta dłonią. Ja poczułam, jak chłód z podłogi wchodzi mi przez podeszwy butów.

— Mama nie mogła tego napisać — powiedziała Marta. — Była wtedy bardzo słaba.

— Ale podpisała — odparł notariusz.

Marta rzuciła mu spojrzenie.

— To nie dowodzi, że rozumiała, co podpisuje.

— Dlatego do dokumentu dołączono zaświadczenie lekarki i zeznanie opiekunki.

Serce uderzyło mi mocno. Mama przez ostatnie tygodnie myliła godziny, lecz kiedy chodziło o rodzinę, potrafiła zapamiętać najmniejszy szczegół. To ja odbierałam telefony z ośrodka. Marta odwiedziła ją dwa razy.

List miał jeszcze jedną stronę.

— „Pierścionek nie jest w mieszkaniu. Jeśli chcesz go znaleźć, zadzwoń do zakładu jubilerskiego pana Romańskiego i podaj słowo: rozmaryn. Nie zabieraj ze sobą nikogo z rodziny. Chcę, żebyś usłyszała prawdę od człowieka, który widział moje ręce, kiedy jeszcze mogłam sama zdejmować biżuterię”.

Marta opuściła kartkę.

— To jakaś gra.

— Mama lubiła zagadki — szepnął Paweł.

— Nie wtrącaj się.

— Właśnie się wtrącę. Od tygodnia zachowujesz się, jakbyś kupowała ten pierścionek.

Marta zerwała się z krzesła. Mosiężny klucz spadł na podłogę i zakręcił się pod szafką. Pochyliłam się, żeby go podnieść. Na jego uchwycie wygrawerowano numer 17.

— Co otwiera? — zapytałam.

Notariusz spojrzał na klucz z wyraźnym niepokojem.

— Skrytkę w banku, ale instrukcja mówi, że ma zostać użyty dopiero po rozmowie u pana Romańskiego.

— A jeśli nie pojadę? — Marta zapytała.

— Wtedy pierścionek zostanie przekazany osobie wskazanej w dalszej części dokumentu.

— Komu?

Pan Wierzbicki zamknął teczkę.

— Tego jeszcze nie mogę ujawnić.

Marta zaśmiała się krótko. Brzmiało to jak pęknięcie szkła.

— Julia, ty to wiedziałaś?

— Nie.

— Kłamiesz.

— Nie mam pojęcia, gdzie jest pierścionek.

— Ale wiesz, czego mama ode mnie chciała.

Wtedy telefon pana Wierzbickiego zawibrował na biurku. Spojrzał na ekran i pobladł.

— Pan Romański dzwoni — powiedział.

Odebrał połączenie i włączył głośnik.

— Panie notariuszu — odezwał się ochrypły męski głos. — Proszę przyjechać natychmiast. Ktoś był tu przed państwem i próbował odebrać rzecz zostawioną przez panią Helenę.

Marta odwróciła się w stronę wyjścia.

— Nigdzie nie jadę — powiedziała.

W tej samej chwili z korytarza dobiegł odgłos szarpanej klamki, a za drzwiami kancelarii ktoś wypowiedział moje nazwisko…

CZĘŚĆ 3

…Drzwi otworzyły się gwałtownie i do kancelarii wszedł starszy mężczyzna w granatowym fartuchu. W jednej ręce trzymał skórzane etui, w drugiej pomiętą kartkę.

— Julia? — zapytał.

— Tak.

— Nazywam się Roman Romański. Pani matka zostawiła u mnie coś, co miało trafić do pani, ale najpierw chciała, żeby Marta usłyszała całą historię.

Marta cofnęła się o krok. Jej obcas uderzył o próg.

— Pan mnie nie zna.

— Znam pani głos. Dzwoniła pani do mnie wczoraj i żądała wydania pierścionka.

— Nie żądałam. Pytałam.

— Powiedziała pani, że jest pani najbliższą rodziną i że matka nie życzyłaby sobie, aby biżuteria trafiła do Julii.

Poczułam, jak twarz robi mi się gorąca. Marta chwyciła oparcie krzesła.

— To słowo przeciw słowu.

Pan Romański otworzył etui. W środku leżał pierścionek mamy, owinięty w kawałek materiału w kolorze starego bursztynu. Diament odbił światło lampy, ale na złotej obrączce zobaczyłam coś, czego nigdy wcześniej nie dostrzegłam: maleńkie litery po wewnętrznej stronie.

— Pani Helena przyniosła go do mnie sześć tygodni przed śmiercią — powiedział jubiler. — Poprosiła o odnowienie grawerunku. Było tam imię jej męża i data ślubu. Dodała drugą linijkę.

Podał pierścionek mnie.

Przeczytałam: „Dla Julii, która została przy mnie do końca”.

Marta wydała z siebie zduszony dźwięk.

— To można było wygrawerować wczoraj.

— Nie — odpowiedział Romański. — Mam zlecenie, rachunek i pani podpisanej przez matkę instrukcji odbioru. Zostawiła też próbkę swojego pisma.

Pan Wierzbicki rozłożył dokument na stole.

— Pani Helena przewidziała tę wątpliwość. Napisała, że Marta będzie twierdziła, iż pierścionek jej obiecano.

Marta spojrzała na kartkę, jakby papier mógł ją ugryźć.

— Ona była chora.

— Była chora — przyznałam. — Ale wiedziała, kto przychodził do niej, a kto przychodził po rzeczy.

— Nie masz prawa mnie osądzać.

— Nie osądzam. Czytam jej słowa.

Wtedy Romański wyjął z kieszeni jeszcze jedną kopertę.

— Jest coś, czego nie rozumiem. Pani Helena kazała przekazać ją dopiero po ujawnieniu graweru.

Marta zacisnęła usta.

— Nie otwieraj tego.

To zdanie spadło między nas ciężko i natychmiast. Paweł spojrzał na nią ostro.

— Skąd wiesz, co jest w środku?

Marta nie odpowiedziała. Jej ręka powędrowała do torebki, a z kieszeni wypadł mały rachunek. Zobaczyłam nazwę zakładu i datę sprzed trzech dni.

Pan Romański podniósł papier.

— To mój rachunek za wykonanie kopii pierścionka.

W kancelarii zrobiło się zupełnie cicho.

Marta pobladła.

— Chciałam tylko sprawdzić, czy ktoś zauważy różnicę.

— Jaką różnicę? — zapytałam.

— Diament miał być mój. Kopia miała zostać w pudełku, żebyście nie robili problemów.

Paweł odsunął się od niej z obrzydzeniem.

— Ukradłabyś go?

— Nie ukradłabym! Należał mi się!

Pan Wierzbicki otworzył drugą kopertę. Wypadła z niej kartka z numerem skrytki oraz notatka mamy: „Jeśli Marta przyzna się do kopii, pokażcie jej także rachunki. Nie chodzi tylko o pierścionek”.

Notariusz spojrzał na mnie.

— Julia, skrytka jest na pani nazwisko. Musimy pojechać tam natychmiast.

Marta gwałtownie podniosła głowę.

— Nie. Nie możecie.

Wtedy z jej torebki rozległ się dźwięk telefonu. Na ekranie pojawiło się imię człowieka, którego nikt z nas nie znał. Marta spojrzała na numer i wyszeptała:

— To niemożliwe. On miał dostać pieniądze dopiero po moim podpisie…

Nie zdążyłam zapytać, kim był „on”, bo wiadomość, która pojawiła się pod numerem, zawierała tylko jedno zdanie: „Twoja teściowa zostawiła kopię umowy również Julii”…