CZĘŚĆ 4
Kobieta nazywała się Elżbieta i czekała na mnie w kancelarii notarialnej przy rynku. Przyszłam tam z Romanem przed dziewiątą rano, z plikiem dokumentów pod pachą i uczuciem, że każdy krok po kamiennym chodniku prowadzi mnie przez cudze kłamstwo.
Elżbieta siedziała przy długim stole. Obok niej leżała teczka z przedwstępną umową, a na krześle wisiał mokry płaszcz.
— Nie chciałam kupować mieszkania za cudzą krzywdę — powiedziała, gdy usiadłam. — Wczoraj wieczorem zadzwonił do mnie pracownik banku. Powiedział, że jeśli podpiszę akt, mogę zostać wciągnięta w spór o zabezpieczenie.
— Dziękuję, że pani nie podpisała.
— Nie zrobiłam tego tylko z dobroci. Mam córkę i nie stać mnie na lata problemów. Ale jest coś jeszcze.
Wyjęła z teczki kopię wiadomości, którą otrzymała od Anatola.
„Proszę doprowadzić sprawę do końca. Żona nie ma już nic do powiedzenia.”
Patrzyłam na te słowa, aż litery zaczęły mi się rozmazywać.
— Napisał to wczoraj?
— O siedemnastej czterdzieści.
Roman wziął kartkę.
— To potwierdza jego zamiar. Nie wystarczy samo w sobie do unieważnienia kredytu, ale pokazuje, że działał świadomie.
O dziesiątej przyszli Anatol i Wioletta. Anatol miał na sobie tę samą granatową kurtkę, w której opuszczał nasz dom. W dłoni ściskał skórzane etui na dokumenty. Wioletta wyglądała blado, a na jej palcach nie było już świeżego manicure.
— Co ona tu robi? — zapytał Anatol, wskazując na Elżbietę.
— Jest osobą, której próbowałeś sprzedać mieszkanie obciążone cudzym podpisem — odpowiedział Roman.
— Nie dramatyzuj.
— To ty powiedziałeś, że Lidia nie ma nic do powiedzenia — odezwała się Elżbieta. — Czy nadal tak uważasz?
Anatol spojrzał na mnie.
— Lidio, możemy to załatwić między sobą.
— Między sobą załatwiliśmy to rano, kiedy zostawiłeś mi polecenie sprzątania cudzej podłogi. Później dowiedziałam się, że podpisałeś za mnie kredyt.
— Chciałem pomóc siostrze.
— Za nasze mieszkanie.
— Wioletta była sama.
— A ja kim byłam przez te wszystkie lata?
Nie odpowiedział. Wioletta zacisnęła palce na pasku torebki.
— Anatol, powiedz jej prawdę — wyszeptała.
— Jaką prawdę?
— Że chciałeś przepisać na mnie również waszą część domu po spłacie kredytu.
Podniosłam głowę.
— Również?
Anatol rzucił jej ostrzegawcze spojrzenie.
— Nie teraz.
— Właśnie teraz — powiedziała Wioletta. — Mówiłeś, że Lidia nie będzie protestować, bo jest zmęczona i niczego nie sprawdza. Mówiłeś, że po rozwodzie zamieszkam w waszym mieszkaniu, a ty kupisz sobie mały lokal przy fabryce.
Poczułam, jak pod stołem drżą mi kolana. Nie dlatego, że dowiedziałam się czegoś nowego. Dlatego, że ktoś wreszcie wypowiedział na głos plan, który przez lata był ukryty pod słowami „rodzina” i „pomoc”.
— To nie miało tak wyglądać — powiedział Anatol.
— A jak? — spytałam. — Miałam dalej sprzątać twojej siostrze, aż któregoś dnia obudziłabym się bez mieszkania?
Wioletta zaczęła płakać.
— Ja nie chciałam, żebyś została bez domu.
— Ale chciałaś dostać mój.
— Anatol powiedział, że wszystko jest ustalone.
— Nie jestem rzeczą, którą można komuś przekazać.
Roman rozłożył dokumenty na stole.
— Mamy dwa wyjścia. Bank unieważnia zabezpieczenie, bo podpis Lidii nie jest jej podpisem. Wioletta wycofuje sprzedaż swojego mieszkania i sprzedaje je dopiero po uregulowaniu kredytu. Anatol zrzeka się roszczeń do wspólnego lokalu, a Lidia otrzymuje swoją połowę wartości oraz zwrot pieniędzy, które faktycznie wniosła do majątku.
— A jeśli się nie zgodzę? — zapytał Anatol.
— Wtedy sprawa trafi do sądu, a dokumenty dotyczące podpisu zostaną przekazane organom ścigania — odpowiedział Roman.
Nie chciałam sądu. Nie dlatego, że mu współczułam. Po prostu nie chciałam, aby reszta mojego życia była kolejnym pomieszczeniem, w którym Anatol decyduje, gdzie mam stać.
— Zgodzę się na porozumienie — powiedziałam. — Ale pod jednym warunkiem.
Anatol spojrzał na mnie.
— Jakim?
— Wioletta sama podpisze oświadczenie, że nie rości sobie praw do naszego mieszkania i że wiedziała o kredycie.
Wioletta otarła policzki.
— Podpiszę.
Anatol zerwał się z krzesła.
— Oszalałaś? Chcesz zniszczyć własnego brata?
— To ty mnie zniszczyłeś — odpowiedziała. — Ja tylko nie chcę już kłamać razem z tobą.
Jego twarz stężała. Przez chwilę wyglądał jak człowiek, który nagle odkrył, że wszystkie osoby ustawione przez niego w szeregu mogą się odwrócić.
Podpisaliśmy dokumenty po południu. Bank wycofał zabezpieczenie mieszkania, a sprzedaż lokalu Wioletty została anulowana. Anatol przekazał mi połowę oszczędności, samochód sprzedał, a resztę długu zobowiązał się spłacić z działki po rodzicach. Nie było wielkich przemówień ani łez pod drzwiami kancelarii.
Była tylko jego ręka, która drżała nad kartką, gdy musiał napisać własne nazwisko pod zdaniem: „Nie mam prawa rozporządzać udziałem żony”.
Wioletta podeszła do mnie na korytarzu.
— Czy możesz mi kiedyś wybaczyć?
— Nie wiem.
— Co mam zrobić?
— Zacząć sprzątać własne mieszkanie. Nie jako karę. Jako początek rozumienia, ile kosztuje praca.
Skinęła głową. Nie obiecała, że się zmieni. Tym razem jej nie uwierzyłabym na słowo.
Kilka dni później Marta pomogła mi wnieść maszynę do szycia do niewielkiego lokalu przy ulicy, gdzie rano pachniało chlebem, a po południu mokrym drewnem. Nad wejściem zawiesiłyśmy szyld: „Pracownia Lidio”.
Nie szyłam tam sukien dla cudzych przyjęć, podczas których ktoś inny zbierał pochwały. Skracałam płaszcze, naprawiałam zasłony, przerabiałam stare ubrania. W szufladzie trzymałam zdjęcie rodziców i kopię dokumentu, który uratował moje mieszkanie.
Pierwszą klientką była Elżbieta. Przyniosła płaszcz córki z rozprutym rękawem.
— Ile płacę? — zapytała.
Podałam cenę.
— A jeśli przyprowadzę jeszcze dwie osoby?
— Wtedy zapłacą tyle samo. Moje ręce nie mają rodzinnego rabatu.
Roześmiała się, a ja pochyliłam się nad materiałem.
Wieczorem Wioletta przyszła sama. Nie miała torebki z drogim logo ani miny osoby, która przyszła wydawać polecenia. Trzymała w rękach starą kuchenną ścierkę, poplamioną farbą.
— Anatol zostawił ją w mieszkaniu — powiedziała. — Pomyślałam, że może się przydać.
— Przyda się.
— Nie przyszłam prosić o pieniądze.
— Dobrze.
— Chciałam zapytać, czy potrzebujesz kogoś do prasowania. Mogę pracować po południu. Za zapłatą.
Odłożyłam nożyczki.
— Możesz przyjść jutro o ósmej. Jeśli spóźnisz się, odliczę z wypłaty.
Wioletta skinęła głową.
— A jeśli Anatol zadzwoni?
— Powiesz mu, że pracujesz.
— A jeśli zapyta, czy ci pomagam?
— Powiesz mu prawdę. Pomagasz sobie.
Kiedy wyszła, rozłożyłam na stole kawałek jasnego materiału. Wycięłam z niego małą metkę i przyszyłam ją do pierwszego fartucha dla pracowni. Litery były proste, czarne, bez ozdób.
LIDIA.
Maszyna zadrżała pod moją dłonią. Za ścianą ktoś przesuwał krzesła, na ulicy zadzwonił rower, a nad drzwiami poruszył się szyld.
Wtedy telefon zawibrował. Wiadomość od Anatola była krótka: „Wioletta naprawdę zaczęła pracować”.
Nie odpisałam.
Przyszyłam ostatni szew, odcięłam nić i położyłam fartuch na ladzie.
Na nim widniało moje imię, mocne i równe, jak podpis, którego nikt już nie mógł złożyć za mnie.
Przegapiłeś początek?
