CZĘŚĆ 4
Zamarłam z telefonem w dłoni.
— Jakie środki? — zapytała babcia.
Przeczytałam jej wiadomość jeszcze raz. Słowa nie zmieniły się.
Oskar próbował wypłacić wszystko.
Nie tylko pieniądze z ostatniego przelewu. Całe oszczędności babci.
— Ile tam jest? — zapytałam konsultanta banku.
— Około dwudziestu ośmiu tysięcy dolarów — odpowiedział. — Przelew jest wstrzymany do czasu potwierdzenia.
Babcia oparła dłoń na stole. Jej broszka w kształcie latarni morskiej poruszyła się przy każdym oddechu.
— To były pieniądze na moją opiekę — powiedziała. — I na remont mieszkania.
— Nie stracisz ich — zapewniłam.
Ale w środku czułam ciężar. Przez lata pomagałam Lenie i Oskarowi, bo wierzyłam, że chodzi o zwykłą nieodpowiedzialność. Teraz widziałam coś gorszego: nauczyli się traktować cudzą dobroć jak stałe źródło pieniędzy.
O drugiej po południu pojechałyśmy do oddziału banku. Babcia szła powoli, opierając się na moim ramieniu. W kieszeni trzymałam kopię rachunku z restauracji, choć nie wiedziałam jeszcze, dlaczego nie potrafię jej odłożyć.
Przy stanowisku obsługi czekała kierowniczka, pani Elżbieta.
— Zablokujemy pełnomocnictwo i ustawimy nowe zabezpieczenia — powiedziała. — Każdy przelew będzie wymagał osobistego potwierdzenia właścicielki konta.
Babcia skinęła głową.
— Chcę też zobaczyć wszystkie wypłaty.
Liczby przesuwały się po ekranie.
Styczeń. Luty. Marzec.
Prawie każda kwota miała opis „opieka”, „leki” albo „rachunki”. Suma wynosiła dwadzieścia trzy tysiące czterysta osiemdziesiąt dolarów.
— Ja kupowałam leki sama — szepnęła babcia. — A za opiekę płaciłam gotówką.
Pani Elżbieta spojrzała na mnie.
— Kto miał dostęp do tych operacji?
— Lena i Oskar — odpowiedziałam.
Babcia zamknęła oczy.
Nie płakała.
To było gorsze.
O piętnastej zadzwonił Oskar. Tym razem odebrałam przy babci i kierowniczce banku.
— Wycofajcie blokadę — powiedział bez przywitania. — To nieporozumienie.
— Próbowałeś wypłacić wszystkie pieniądze babci.
— Chciałem zabezpieczyć jej środki.
— Na koncie twojej firmy?
Po drugiej stronie zapadła pauza.
— Firma ma zobowiązania. Jeśli upadnie, stracimy wszystko.
— To nie są twoje pieniądze.
— Babcia chciała nam pomóc.
Babcia wyciągnęła rękę po telefon.
— Oskarze, czy kupiłeś za moje pieniądze nowy samochód?
Nie odpowiedział od razu.
— Musiałem mieć czym wozić klientów.
— A wyjazd Leny do Hiszpanii?
— To była nagroda za pracę.
— Z mojej emerytury?
Jego oddech stał się ciężki.
— Babciu, wszystko miałem oddać.
— Kiedy?
Tym razem odpowiedział bardzo cicho.
— Kiedy firma zacznie zarabiać.
Babcia oddała mi telefon.
— Nie chcę już z nim rozmawiać.
Wieczorem przyjechała Lena. Czekała przed mieszkaniem z papierową torbą i twarzą pozbawioną wcześniejszej pewności. W środku były rachunki, karta bankowa babci i małe pudełko z kluczami.
— Oddaję wszystko, co mam — powiedziała.
— To nie wystarczy.
— Wiem.
Położyła kartę na stole.
— Oskar powiedział, że jeśli nie wypłacimy pieniędzy teraz, bank wszystko zablokuje. Nie wiedziałam, że chce zabrać całość.
— Wiedziałaś o przelewach.
— Tak.
Babcia spojrzała na nią długo.
— Dlaczego?
Lena usiadła, ściskając torbę na kolanach.
— Bo bałam się, że jeśli odmówię, Oskar wyrzuci mnie z firmy. Byłam jego wspólniczką. Podpisywałam dokumenty, ale mówiłam sobie, że to tylko pożyczki.
— I dlatego zostawiłaś mnie z rachunkiem?
Lena zadrżała.
— Oskar powiedział, że Marta zapłaci. Powiedział, że ty nawet nie zauważysz tych pieniędzy.
Babcia odwróciła wzrok.
— Zauważyłam, tylko nie chciałam wierzyć.
Następnego dnia spotkaliśmy się wszyscy w restauracji przy stoliku numer siedem. Pan Witold postawił na stole cztery szklanki wody, ale nikt nie tknął swojej.
Oskar przyszedł bez płaszcza, z podkrążonymi oczami. Na krześle obok położył teczkę.
— Sprzedałem samochód — powiedział. — Pieniądze oddam babci.
— Ile? — zapytałam.
— Dziewięć tysięcy.
Lena dopłaciła resztę z oszczędności. Nie wystarczyło. Brakującą kwotę zapisaliśmy jako dług z konkretnymi terminami, podpisany przez oboje. Nie chciałam już obietnic składanych przy kawie i szybko zapominanych.
Oskar podpisał pierwszy.
— Nie proszę o wybaczenie — powiedział. — Nie zasłużyłem.
Babcia spojrzała na niego spokojnie.
— Nie musisz prosić. Masz naprawić to, co zrobiłeś.
— Zrobię.
— I nie przychodź do mnie po pieniądze.
— Wiem.
Pani Elżbieta z banku anulowała pełnomocnictwa. Lena zrezygnowała ze wspólnej firmy i zaczęła spłacać babcię co miesiąc. Oskar musiał zamknąć działalność, bo bez pieniędzy babci nie potrafił utrzymać jej nawet przez tydzień. Nie była to zemsta. To była cena decyzji, które przez lata ktoś inny za niego opłacał.
Babcia długo nie chciała wracać do restauracji. Rozumiałam ją. Stoliki, porcelana i szum morza kojarzyły jej się z upokorzeniem.
Trzy tygodnie później sama zadzwoniła do pana Witolda.
— Czy mogę zarezerwować stolik numer siedem? — zapytała.
Pojechałam z nią w sobotę. Miała ten sam kremowy kardigan, lecz przypięła do niego broszkę odwrotnie, tak że latarnia wskazywała ku górze.
Kelnerka Nina przyniosła menu.
— Dzisiaj rachunek będzie po naszej stronie — powiedział pan Witold. — Za tamten wieczór.
Babcia pokręciła głową.
— Nie. Dzisiaj zapłacę sama. Chcę, żeby ten stół należał do mnie z dobrego powodu.
Zamówiła zupę rybną, pieczony chleb i herbatę z cytryną. Niczego drogiego. Niczego, czego nie chciała.
Kiedy kelnerka przyniosła rachunek, babcia przejęła go ode mnie i sprawdziła każdą pozycję. Potem wyjęła kartę.
— Mogę? — zapytałam.
Uśmiechnęła się.
— Tym razem zapraszam ja.
Wtedy przy wejściu pojawiła się Lena. Nie podeszła do stolika. Stała przy ladzie z kopertą w dłoni. Gdy zobaczyła babcię, skinęła głową i zostawiła kopertę panu Witoldowi.
W środku była pierwsza rata długu.
Nie weszła dalej.
Babcia obserwowała ją przez chwilę, a potem powiedziała:
— Możesz usiąść, jeśli chcesz. Ale nie po to, żeby prosić o pieniądze.
Lena otarła policzek.
— Chcę tylko zjeść z tobą zwykłą kolację.
Babcia wskazała jej wolne krzesło.
— W takim razie zamów to, na co cię stać.
Lena usiadła. Sama wybrała najtańszą herbatę i kromkę chleba.
Oskar nie przyszedł. Później dowiedziałam się, że wysłał pierwszą wpłatę punktualnie, bez wiadomości i bez tłumaczeń.
Na stole leżał rachunek, a obok niego broszka w kształcie latarni. Babcia wsunęła kartę do portfela i popatrzyła na morze za szybą.
— Martusiu — powiedziała — ta latarnia nie jest po to, żeby prowadzić innych za rękę.
— Po co więc jest?
Dotknęła mosiężnej wieżyczki.
— Żeby wiedzieć, gdzie są skały.
Nina podeszła z deserem, którego babcia nie zamawiała.
— To od kucharza — wyjaśniła. — Za odwagę.
Babcia roześmiała się cicho i podzieliła ciastko na trzy części: dla siebie, dla mnie i dla Leny.
Na rachunku, który kiedyś miał być symbolem cudzej ucieczki, położyła teraz własną kartę.
— Proszę doliczyć herbatę Leny — powiedziała. — Resztę płaci sama.
Lena parsknęła śmiechem przez łzy.
A latarnia przy jej szyi odbiła w szybie cienką smugę światła, dokładnie nad stolikiem numer siedem.
Przegapiłeś początek?
