CZĘŚĆ 4
Karolina nie zdążyła odłożyć telefonu, kiedy Jacek rzucił się w stronę baru.
Nie próbował uciekać.
Sięgnął po czarną teczkę leżącą obok kasy.
Antek zastąpił mu drogę.
— Odsuń się — warknął Jacek.
— Nie tym razem.
Słowo „tym” zawisło między nimi. Zrozumiałam wtedy, że Antek nie mówił tylko o przelewie. Mówił o wszystkich wieczorach, kiedy ktoś wychodził z restauracji, a Jacek znajdował winnego wśród najsłabszych.
Helena podeszła do kasy i wyrwała mu teczkę.
Wypadły z niej rachunki, formularze i koperty z pieniędzmi. Jedna z kopert rozdarła się przy upadku. Banknoty rozsypały się po podłodze jak mokre liście.
Jacek patrzył na nie przez chwilę.
— To zaliczki na dostawy — powiedział.
— Z dostaw, które nigdy nie przyjechały? — zapytała Karolina.
— Nie masz pojęcia, jak działa restauracja.
— Za to wiem, jak działa księgowość.
Helena podniosła jeden z rachunków. Papier był świeży, ale pieczęć należała do firmy zamkniętej półtora roku wcześniej.
— Sama to podpisałam? — zapytała.
Jacek wzruszył ramionami.
— To pani pieczęć.
— Moja pieczęć była w biurze.
— Więc każdy mógł jej użyć.
— Tylko ty miałeś klucz.
Jacek odwrócił się do mnie.
— Powiedz im, że wczoraj sama przyjęłaś rachunek. Powiedz, że odpowiadałaś za stolik.
— Odpowiadałam za obsługę, nie za twoje oszustwa.
— Bez tej pracy twoja matka nie opłaci lekarza. Pomyśl, zanim zaczniesz bohaterkę.
Przez chwilę znowu poczułam tamten ciężar w klatce piersiowej. Jacek znał moje słabe miejsce i przez cały czas wierzył, że wystarczy je nacisnąć.
Tym razem jednak obok mnie stała Helena.
— Nie używaj jej rodziny jako groźby — powiedziała.
— Pani też ma rodzinę. I kredyty. Jeśli restauracja zostanie zamknięta, wszyscy stracą.
Karolina spojrzała na mnie.
— Marto, muszę ci coś powiedzieć.
— Co jeszcze?
— Wczorajszy rachunek nie był przypadkowy. Paweł zapłacił za pierwszą część kolacji gotówką, zanim wyszliśmy. Jacek zabrał pieniądze z baru. Czterysta siedem dolarów nie miało być stratą restauracji. Miało wyglądać jak kolejny błąd kelnerki.
Poczułam chłód na karku.
— Widzieliście to?
— Paweł widział. Stał przy wejściu do kuchni. Dlatego na fotografii jest właśnie on.
Jacek prychnął.
— To słowo przeciwko słowu.
— Nie — powiedział Antek. — Nie tylko.
Podszedł do szafki z naczyniami i wyjął mały papierowy bloczek. Jego brzegi były tłuste od mąki.
— Zapisuję dostawy, bo szef kuchni każe mi sprawdzać, ile produktów naprawdę przyjeżdża. Wczoraj widziałem, że Jacek wyjął pieniądze z szuflady. Zapisałem godzinę, bo brakowało gotówki przy rozliczeniu.
Jacek roześmiał się krótko.
— Chcesz zniszczyć sobie pracę przez zwykłą notatkę?
Antek spojrzał na niego spokojnie.
— Już ją zniszczyłeś. Ja tylko przestałem udawać, że nie widzę.
Helena zebrała wszystkie dokumenty do jednej teczki.
— Księgowa przyjedzie za godzinę. Do tego czasu nikt niczego nie rusza.
— Nie masz prawa mnie zatrzymać — powiedział Jacek.
— Nie zatrzymuję cię. Zwolniłam cię. Możesz wyjść.
Jacek rozejrzał się po sali. Po raz pierwszy nie wyglądał jak człowiek, który zarządzał miejscem. Wyglądał jak ktoś, komu nagle zabrano scenę.
— Helena, to ja uratowałem tę restaurację.
— Nie. Ratowali ją ludzie, którym zabierałeś wypłaty.
— Gdyby nie moje decyzje, nie byłoby pensji.
— Gdyby nie twoje decyzje, pensje byłyby wyższe.
Podała mu kartkę.
— Podpisz potwierdzenie zwolnienia.
Jacek spojrzał na dokument, ale go nie dotknął.
— Nie przyjmuję tego.
— Możesz nie przyjmować. Kopia czeka już u księgowej.
Wtedy wydarzyło się coś, czego nikt się nie spodziewał. Jacek wyjął z kieszeni mój formularz potrącenia i podarł go na cztery części.
— Nie macie mojego podpisu — syknął.
Karolina podniosła brwi.
— Niepotrzebny. Mamy kopię.
— Gdzie?
— W notesie.
Jacek spojrzał na bordową okładkę. Zrozumiał, że nie zapisano tam tylko kwot. Karolina przepisała numery dokumentów, daty przelewów i nazwiska firm, na które kierował pieniądze. Każda kartka prowadziła do następnej.
Helena wyjęła z notesu cienką, złożoną kartkę.
— A to co?
Karolina zbladła.
— Tego tam nie było wczoraj.
Rozłożyłyśmy papier na stole. Była to lista przyszłych potrąceń. Przy każdym nazwisku widniała planowana kwota. Przy moim nazwisku nie było czterystu siedmiu dolarów.
Było dziewięćset dwadzieścia.
Pod spodem Jacek dopisał: „Po wypłacie odejdzie sama”.
Nie poczułam złości. Poczułam coś gorszego — ulgę, że moje podejrzenia nie były przesadą. Przez wiele tygodni mówiłam sobie, że może jestem zbyt wrażliwa, że może inni pracownicy naprawdę popełniają błędy, że może człowiek z kluczami do biura ma prawo mówić do nas takim tonem.
Nie byłam zbyt wrażliwa.
Byłam obserwowana.
Helena usiadła naprzeciwko mnie.
— Marto, muszę przeprosić.
— Za co?
— Wiedziałam, że znikają pieniądze. Podejrzewałam Jacka, ale zwlekałam z kontrolą, bo bałam się, że zamknę restaurację na czas dochodzenia. Pozwoliłam, żeby ryzyko ponieśli pracownicy.
— Czyli ja też byłam częścią próby?
Helena nie uciekła wzrokiem.
— Tak. I nie będę udawać, że to było w porządku.
Karolina położyła przede mną kopertę.
— To zwrot za wczorajszy rachunek i dodatkowe pieniądze za to, że zostałaś wciągnięta w nasz plan.
Nie otworzyłam jej.
— Nie chcę jałmużny.
— To nie jałmużna. To zapłata za pracę, którą wykonałaś, choć nikt cię o nią nie prosił. Gdybyś nie sprzeciwiła się Jackowi, dokument z twoim podpisem przeszedłby bez pytania.
Helena przesunęła w moją stronę drugi papier.
— A to propozycja nowej funkcji. Pomoc przy rozliczeniach i szkolenie z księgowości. Widziałam twoje podania o stypendium. Wiem, że studiujesz rachunkowość.
Spojrzałam na nią z niedowierzaniem.
— Chce pani, żebym kontrolowała kasę?
— Chcę, żeby ktoś, kto rozumie cenę czterystu dolarów, pilnował, by nikt nie traktował ich jak drobnych.
Antek uśmiechnął się pod nosem.
— A ja chcę, żeby nowa kierowniczka nie krzyczała na kuchnię.
— Nie jestem jeszcze kierowniczką — odpowiedziałam.
— To zacznij od tego, żeby nią zostać.
Jacek stał przy wejściu z pustymi rękami. Nie dostał odprawy. Helena wstrzymała wypłatę premii i zażądała zwrotu pieniędzy pobranych od pracowników. Nie było krzyków ani wielkich deklaracji. Kiedy wyszedł, zabrał tylko płaszcz i klucze do samochodu. Na ladzie zostawił pęk kluczy do biura.
Karolina chciała je odsunąć, ale zatrzymałam jej dłoń.
— Ja je zaniosę — powiedziałam.
Przeszłam na zaplecze. W biurze pachniało kurzem, kawą i metalem z szafki na dokumenty. Na biurku Jacka leżała mała kartka z listą kolejnych nazwisk. Wzięłam ją, dołączyłam do bordowego notesu i zaniosłam Helenie.
Potem otworzyłam kopertę.
Było w niej czterysta siedem dolarów oraz rachunek za leki mojego brata, opłacony z góry za trzy miesiące.
— Tego nie przyjmę — powiedziałam.
Helena odpowiedziała spokojnie:
— Przyjmiesz. Nie dlatego, że jesteś słaba. Dlatego, że ktoś zabrał ci pieniądze, a ja mam obowiązek je oddać.
Tym razem nie protestowałam.
Kilka dni później odbyło się zebranie całej załogi. Helena pokazała wszystkim notes i dokumenty. Każdy pracownik mógł sprawdzić własne rozliczenia. Niektórzy znaleźli tam kwoty, o których już zapomnieli. Jedna z kelnerek rozpłakała się, gdy zobaczyła, że od miesięcy potrącano jej pieniądze za stłuczone kieliszki, których nigdy nie dotykała.
Karolina i Paweł przeprosili całą załogę za sposób, w jaki przeprowadzili próbę.
— Chcieliśmy złapać Jacka — powiedział Paweł. — Nie zrozumieliśmy, że jego decyzja natychmiast spadnie na Martę.
— Teraz już rozumiecie — odpowiedziałam.
— Tak.
— To wystarczy, jeśli od tej pory będziecie najpierw pytać ludzi, ile kosztuje ich cudzy eksperyment.
Paweł skinął głową.
Bordowy notes został w restauracji. Helena zamknęła go w szafce z dokumentami, ale pierwszą stronę wyrwała i oprawiła w przezroczystą folię. Widniała na niej kwota czterystu siedmiu dolarów i moje inicjały.
Nie jako ostrzeżenie.
Jako przypomnienie, że za każdą liczbą stoi czyjeś życie.
Miesiąc później prowadziłam pierwsze rozliczenie sama. Przy stoliku numer dziewięć siedziała rodzina z małym chłopcem, który uparcie dzielił deser na cztery nierówne części. Kelnerka przyniosła mi rachunek i spojrzała nerwowo.
— Coś się nie zgadza? — zapytała.
Sprawdziłam pozycje, napiwek i godzinę płatności.
— Wszystko się zgadza — powiedziałam. — A jeśli ktoś twierdzi inaczej, sprawdzimy to razem. Nikt nie płaci za cudzą ucieczkę.
Za moimi plecami Antek zawołał z kuchni, że brakuje jednej tacy. Chłopiec przy stoliku numer dziewięć podniósł rękę i pokazał mu ją z dumą, bo schował ją pod krzesłem.
Roześmialiśmy się wszyscy.
A bordowy notes leżał pod kluczem, otwarty na stronie z moim nazwiskiem — już bez żadnej kwoty.
Przegapiłeś początek?
